2026-11-21

端公 kapłan-szaman-egzorcysta-uzdrowiciel

Internet jest przerażający i cudowny zarazem. Ledwo zaczęłam szukać informacji na temat yunnańskiego nuoizmu, youtube mi wyświetlił ceremonię, którą można podeń podciągnąć. Rytuał/ceremonia/przedstawienie duangong choć w nazwie nie mają z nuoizmem nic wspólnego, jednak de facto jest to jedna z jego lokalnych wersji, przefiltrowana przez tutejszą specyfikę. Duangong to, zgodnie z tytułem, kapłan, szaman, egzorcysta i uzdrowiciel zarazem. Sam termin wywodzi się jeszcze z czasów tangowskich, kiedy oznaczał... cenzora cenzorów, czyli najważniejszego spośród nich - był regularnym tytułem urzędniczym. Trudno dociec, dlaczego wybrano akurat ten tytuł dla szamanów - może z racji wysokiej pozycji? Podczas ceremonii jest kluczową postacią; to on odpędza złe duchy i zapewnia pomyślność zarówno duchową, jak i materialną lokalnej społeczności. 
Poniższa ceremonia została nagrana w Zhaotongu, w północno-wschodniej części Yunnanu, na styku z Guizhou i Sichuanem. Ze względu na to, że region ten jest trudno dostępny i ubogi, na tle reszty Yunnanu wydaje się cokolwiek zacofany. Jednocześnie jednak właśnie ta izolacja i "zacofanie" pozwoliły na przetrwanie form artystycznych i rytuałów, które w innych częściach prowicji już dawno wyrugowano. Badacze twierdzą, że ceremonie nuoistyczne przywędrowały tu wraz z Chińczykami z Jiangxi, Hunanu i Hubei już za wczesnych Mingów (czyli plus minus 600 lat temu). Wsiąkły i nabrały lokalnego kolorytu; po dziś dzień lokalna ludność dochowuje im wiary, podczas gdy w wielu innych miejscach wierzenia te dawno zanikły - systematycznie wyniszczane jako zabobony, rzadko traktowane jak ważna część kultury. Jak wiemy z poprzedniego filmu, rytuały i ceremonie nuoistyczne oraz przedstawienia zazwyczaj obfitują w piękne maski i stroje; tu najwyraźniej treść była ważniejsza od formy - trudno się zresztą dziwić. Zwróćcie uwagę na datę; to było w pierwszych miesiącach pandemii. Jestem sobie w stanie wyobrazić, że nie mogli dotrzeć do swoich masek czy strojów, ale uważali, że boska pomoc byłaby przydatna... 
Tak samo, jak w przypadku nuoizmu, mamy zakałapućkanie terminologiczne. Kiedy jest jeszcze rytuał, a kiedy już tylko teatr? Ceremonia z udziałem duangonga zawsze nazywa się xi 戏 - teatrem, jednak wobec braków scenograficzno-rekwizytowych ośmielę się twierdzić, że tu aspekt magiczny i religijny zdecydowanie bierze górę. Cóż, jeśli to może pomóc w zachowaniu rytuału pod przykrywką sztuki ludowej - nie zważajmy na nazwę. Może właśnie dzięki temu "teatr duangong" znalazł się na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego Yunnanu. Po dziś dzień zachowało się około 200 rękopiśmiennych scenariuszy teatru duangong; działa około 60 trup teatralnych skupiających ponad pół tysiąca wykonawców.
   
Pełna ceremonia zazwyczaj dzieli się na "kulturalną" 文坛, obejmującą recytacje, zaklęcia i śpiewy, oraz "wojskową" z walkami i cząstkami bardziej przypominającymi teatr. Czasem części ceremonii trącą cyrkiem i akrobacjami - chodzenie po ostrzach noży czy połykanie ognia na pewno wzbudzały wielkie zainteresowanie publiczności. Taki synkretyzm znów budzi wątpliwości: gdzie kończy się religia, gdzie zaczyna się sztuka? Ale właściwie - niby dlaczego sztuka nie mogłaby być najlepszą formą komunikacji z bóstwami? Przecież kto śpiewa, modli się podwójnie. Więc może kapłan-szaman-egzorcysta-uzdrowiciel-aktor?...

2026-11-19

Pachnąca Nocą 夜来香

Wśród wielu roślin niespotykanych w Polsce, a wyjątkowo popularnych w mojej części Chin, na szczególną uwagę zasługuje należąca do rodziny toinowatych Telosma cordata, po angielsku zwana m.in. tonkińskim jaśminem czy chińskim fiołkiem, a po chińsku nazywająca się cudnie Pachnąca Nocą 夜来香 - bo i też faktycznie najłatwiej ją wywąchać wieczorem. Tutaj jest ona nie tylko popularna, ale również bardzo kochana, co sprawiło, że stała się tematem jednej z najbardziej znanych starych chińskich piosenek (z 1944 roku). Obecnie jest już klasyczna; zna ją każdy, a lista piosenkarzy, którzy próbowali się z nią zmierzyć jest niewiarygodnie długa. 
Pierwszą artystką, która miała ją w swym repertuarze, była Li Xianglan 李香兰 (Śliwka Pachnąca Orchidea). Czyli... Yoshiko Yamaguchi 山口淑子, urodzona w Chinach Japonka, władająca obydwoma językami. Szalenie ciekawa postać; choć poświęcona jej strona istnieje w polskiej wikipedii, jednak polecam zapoznanie się raczej ze znacznie dokładniejszą wersją anglojęzyczną. W skrócie: już jako trzynastolatka śpiewała po chińsku dla chińskiego radia; jako osiemnastolatka rozpoczęła karierę aktorską. Niestety, gdy w 1945 Japonia przegrała wojnę, dekretem rządowym wszyscy Japończycy musieli opuścić chińskie ziemie. Wśród nich znalazła się nasza artystka, zgodnie z ówczesną propagandą nazywana "zdrajczynią" (汉奸). Ta łatka szkodziła do tego stopnia, że zarówno filmy, w których wystąpiła, jak i śpiewane przez nią piosenki trafiły na czarną listę. Fascynujące, prawda? Przecież piosenkę napisał Chińczyk, a wydała szanghajska firma płytowa! Już nie mówiąc o "zdradzie". Jaka zdrada? Była urodzoną w Chinach Japonką, do licha. Miała się wyprzeć rodziców? A swoją drogą, zawsze ciekawiły mnie pobudki Japończyków, którzy po podbiciu Mandżurii osiedlili się w Chinach. Robili to z biedy? A może niedobrze im było wśród japońskich nacjonalistów tamtych czasów? Ciekawe, co myśleli rodzice dziewczyny, która robiła oszałamiającą karierę śpiewając po chińsku...
Wśród najsłynniejszych wokalistek, które zaśpiewały cover tej piosenki, znalazła się między innymi legendarna Teresa Teng, która po raz pierwszy nagrała ją w 1966 roku - czyli dokładnie wtedy, gdy w Chinach zaczęła się Rewolucja Kulturalna, która zabrała Chinom jeszcze więcej piosenek, książek i w ogóle sztuki. Prawie dwadzieścia lat było potrzebnych, by wersja Teresy trafiła za pozwoleniem władz pod chińskie strzechy - choć ZB twierdzi, iż tajemnicą poliszynela było, że wszyscy potajemnie słuchali Teresy na kopiowanych nielegalnie taśmach. Taśmy zresztą się bardzo przydały, bo tuż po rozluźnieniu przyszło ponowne zaostrzenie: piosenki Teresy zostały uznane za zagrożenie dla moralności Chińczyków i wręcz pornograficzne! Po czym po raz drugi trafiły na indeks. A że zakazany owoc jest najsłodszy, stały się najbardziej znanymi chińskimi piosenkami wszech czasów. 
Tutaj możecie posłuchać najpierw chińskiej, później japońskiej wersji w oryginalnym wykonaniu:  
Tutaj klasyczna wersja Teresy Teng:  
Za to tutaj moja ukochana wersja boskiego Davida Tao, od której zaczęłam nie tylko znajomość z tą piosenką, ale i z tym artystą:
   
Piosenka była absolutnym hitem nie tylko w Chinach, ale i w wielu krajach azjatyckich. W internetach można znaleźć wersję koreańskąoraz tajską. Ja zaś na zakończenie zabłysnę jeszcze wersją z Hongkongu:
   

那晚风吹来清凉 
Wieczorny wiatr nam przyniósł chłód 
那夜莺啼声轻唱 
A słowik śpiewał cichą pieśń 
月下的花儿都入梦 
Gdy wszystkie kwiaty poszły śnić 
只有那夜来香 
I tylko Nocny Kwiat 
吐露著芬芳 
Zdradził wonią się 

我爱这夜色茫茫 
Kocham tę niezmierzoną noc 
也爱这夜莺歌唱 
I pieśń słowika kocham też 
更爱那花一般的梦 
A już najbardziej kocham sen 
拥抱着夜来香 
Co jest jak Nocny Kwiat 
吻著夜来香 
Który całuję. 

夜来香 
Nocny kwiat 
我为你歌唱 
Śpiewam dla ciebie 
夜来香 
Nocny kwiat 
我为你思量 
Myślę o tobie 
啊 
aaa 
我为你歌唱 
Śpiewam dla ciebie 
我为你思量 
Myślę o tobie 

那南风吹来清凉 
Wiatr nam z południa przyniósł chłód 
那夜莺啼声轻唱 
A słowik śpiewał cichą pieśń 
月下的花儿都入梦 
Gdy wszystkie kwiaty poszły śnić 
只有那夜来香 
I tylko Nocny Kwiat 
吐露著芬芳 
Zdradził wonią się 
我爱这夜色茫茫 
Kocham tę niezmierzoną noc 
也爱这夜莺歌唱 
I pieśń słowika kocham też 
更爱那花一般的梦 
A już najbardziej kocham sen 
拥抱着夜来香 
Co jest jak Nocny Kwiat 
吻著夜来香 
Który całuję. 

夜来香 
Nocny kwiat 
我为你歌唱 
Śpiewam dla ciebie 
夜来香 
Nocny kwiat 
我为你思量 
Myślę o tobie 
啊 
aaa 
我为你歌唱 
Śpiewam dla ciebie 
我为你思量 
Myślę o tobie 
夜来香 夜来香 夜来香 
Nocny kwiat, nocny kwiat, nocny kwiat...

I tak sobie kochałam tę piosenkę i kochałam, aż nastała era Tajfuniątka uprawiającego intensywnie sport (oczywiście mowa o badmintonie, gena nie wydłubiesz) i w związku z tym mającego do zaoferowania najrozmaitsze zapachy, nie zawsze najświeższe, co oczywiście w ogóle nie psuje jej radości ładowania się na kolana, ściskania i obcałowywania tych, którzy są akurat pod ręką. Albo, co gorsza, pod pachą. A trzeba Wam wiedzieć, że pacha wymawia się po chińsku tak samo jak noc (mają nawet tę samą cząstkę fonetyczną): 
Nic więc dziwnego, że "zapachy spod pachy" nazywamy w domowym dialekcie Pachnącą Pachą 腋来香, oczywiście na odpowiednią melodię. Niby nic, co ludzkie, nie jest mi obce, a jednak - już zawsze nucąc tę piosenkę mam przed oczami Tajfuniątko po badmintonie zamiast pięknego kwiatu... Hmmm, w zasadzie to prawie to samo.
Pojęcia jednak do niedawna nie miałam, że nie tylko my wymyśliliśmy to hasło - pojawiło się też ono w chińskim stand-upie dotyczącym... technik bokserskich, z których ponoć jedną z najskuteczniejszych jest właśnie technika Pachnącej Pachy! Cóż za konwergencja językowa!

2026-11-17

羊八碗 Osiem kozich misek

Jednym z problemów związanych z podróżowaniem tylko we trójkę jest fakt, że nie dajemy rady zamówić i zjeść wszystkich pyszności, które oferuje dane miejsce. Na przykład jedną ze specjalności Huize jest tzw. osiem kozich misek. Jak niby mamy we trójkę podczas jednego posiłku dać radę wszystkim? Osiem kozich misek to osiem dań przyrządzanych z lokalnej czarnej kozy; ta uczta została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego regionu. Choć ta specyficzna kombinacja powstała dopiero we wczesnych latach Republiki Chińskiej, jednak dania wchodzące w jej skład oczywiście są znane znacznie dłużej. Uważa się, że większość powstała na przełomie dynastii Ming i Qing, gdy Huize dzięki rozwojowi przemysłu miedzianego stało się miejscem spotkań kupców i rzemieślników z całego kraju. Wangowie, czyli rodzina, która wymyśliła ośmiodaniowy bankiet, połączyli techniki kulinarne z innych regionów z lokalnymi składnikami - i tak powstało ta bogata reprezentacja tutejszej kuchni. Obecnie miejscem, w którym można spróbować tradycyjnych ośmiu potraw jest restauracja 正星楼 Zhengxing lou w samym centrum Huize. 
Osiem dań na bazie koźliny obejmuje następujące pozycje: 
  1. 峰浪望月 czyli dokładnie Zerkając na księżyc ze szczytów fal to mięso z koźlich żeberek uformowane w mięsną roladę, ugotowane, pokrojone w plastry i podane na zimno z ostrą maczajką. Danie nazywane jest również "mięsem taichi" 太极肉 ze względu na smakowitą kompozycję chudego i tłustego mięsa w roladzie.
  2. 羊干巴: Koźla ganba czyli suszony na wietrze udziec jagnięcy, usmażony z suszonym chilli, chrupiący, słony i pyszny. 
  3. 葱芫杂碎: Podroby z cebulką i kolendrą - tak naprawdę nie tylko podroby, bo dodajemy głowiznę i raciczki, wszystko drobno siekane i usmażone na dużym ogniu. 
  4. 四季水煮: Ugotowane cztery pory roku - podobnie przyrządzane z głowy, kopyt i podrobów, jednak tym razem, zgodnie z nazwą, są ugotowane w wodzie. Tak powstaje aromatyczny, rozgrzewający bulion. Podaje się go oczywiście w ten sposób, że gorącym bulionem wraz z plasterkami mięsa i całym tym środkiem zalewa się miseczkę z surową zieloną cebulką i kolendrą, które jeszcze podbijają smak i aromat. 
  5. 红烧羊肉: Mięso z żeberek koźlęcych, obsmażone, a następnie uduszone na czerwono, o bardzo bogatym smaku. 
  6. 黄焖羊肉: Przyrządzane z koźliny ze skórą na złoto, w delikatnym sosie, o szalenie intensywnym aromacie. 
  7. 香葱沫肉: Drobno siekane mięso smażone z zieloną cebulką lub porem, o świeżym i słodkim smaku. 
  8. 糊辣炒肝 bądź 糊辣炒肚: Wątroba lub żołądek smażone z opiekaną wcześniej papryką chilli, danie mocno pikantne i aromatyczne. 
Jeśli nie zamówimy bulionu, dostaniemy miseczkę czystego wywaru, którym można przepłukać usta między kolejnymi smakowitościami. Co mnie najbardziej zaskoczyło, koźlina spreparowana jest tak, że przepięknie pachnie. Ja na ogół nie przepadam za koźliną i baraniną właśnie ze względu na zapaszek, ale tutaj wszystkie dania pachniały tak apetycznie, że aż ślinka ciekła! Szkopuł tylko w tym, że naprrrrrrawdę nie mogliśmy zamówić wszystkich ośmiu dań. Które wybrać?! 
Wiedząc, że nie damy rady wcisnąć tyle mięcha, zamówiliśmy przede wszystkim koźlinę na zimno, jako popisowe danie o najładniejszej nazwie. Zamiast dodawać do tego kolejne mięsne dania z ośmiu misek, domówiliśmy koźlinę na parze 粉蒸羊肉 i warzywa. Mam wrażenie, że i tak się przeżarliśmy, ale przynajmniej nic nie trzeba było wyrzucić... 
Tutaj możecie zerknąć na kulinarne przygotowania do obchodów noworocznych w Huize. Pokazane są suszone wątroby, koźla ganba i na sam koniec oczywiście naszych osiem misek. Napisy są wprawdzie po chińsku, ale kadry mówią same za siebie.

2026-11-15

Góra Złotego Dzwonu w Huize 金钟山

Ponieważ za mało nam było wąwozu i górskich hal, wybraliśmy się również na wycieczkę w góry w chińskim stylu, czyli pozwiedzać świątynię znajdującą się na szczycie góry z nieodłącznymi schodami.
Góra Złotego Dzwonu znajduje się w południowej części miasta, a nazwę swą zawdzięcza nie zabytkom czy legendom, a po prostu kształtowi: wygląda jak odwrócony dzwon. A może garnek? Ale o tym później. 
Obecnie w zasadzie cały pagórek został obwołany prowincjonalnym parkiem. Dlaczego mówię "pagórek"? Choć najwyższy punkt położony jest na wysokości 2300 m.n.p.m., jednak od stóp do szczytu mamy niecałe 130 metrów, które da się pokonać dzięki 719 stopniom. Dawnymi czasy Zachód słońca nad Złotym Dzwonem 金钟夕照 uchodził za jeden z dziesięciu najpiękniejszych widoków Huize*. 
Na szczycie góry znajduje się powstały w 1727 roku Pałac Boga Literatury Wenchanga 文昌宫. Świątynia ta była wielokrotnie remontowana, jednak daje niezłe pojęcie o architekturze regionu. Prawie od trzystu lat jest więc to ważna yunnańska góra taoistyczna. Każdego roku w Podwójną Dwójkę czyli w dzień, gdy Smok Unosi Łeb, wszyscy, którym potrzebna jest opieka Wenchanga, wchodzą na Górę Złotego Dzwonu by złożyć mu ofiarę - tubylcy nazywają ten zwyczaj 耍山 shuǎshān - łażeniem po górach czy też zabawą w górach. Na pewno pamiętacie, że w Kunmingu tak samo nazywający się zwyczaj miał tradycyjnie miejsce w Podwójną Trójkę. Dlaczego więc w Huize wybrano inną datę? Wiąże się z tym ciekawa legenda o Wenchangu pokonującym smoki 文昌伏龙. 
Dawno, dawno temu tereny, na których później wybudowano Huize, były bagniskami - zwano je Krajem Bagien 泽国 Zéguó (zwróćcie uwagę, że bagienna cząstka nazwy przetrwała w nazwie miasta i regionu). W głębinach największego z mokradeł mieszkało dziewięć okrutnych i zuchwałych smoków jiao. Każde ich poruszenie wywoływało ogromne fale zalewające wioski, pola uprawne i domy. Wielu śmiałków chciało zgładzić potwory, ale wszyscy ginęli w wodzie, stając się karmą dla ryb i krewetek. Pewnego dnia, gdy dwójka dzieci płynęła łódką, przypadkiem podsłuchały, jak jiao planują: "W Podwójną Dwójkę przybierzemy ludzką postać, zjemy pyszny budyń grochowy, a potem się tak zabawimy, że kamień na kamieniu nie zostanie. Cała kraina będzie nasza!". Mądre dzieciaki natychmiast poszły po pomoc do czcigodnego Wenchanga**. Ten zaś postanowił wykorzystać okazję i raz a dobrze rozprawić się z bestiami. Gdy nadszedł dzień zero, przebrał się za starego sprzedawcę budyniu grochowego i ugotował wielki kocioł przysmaku. Gdy dziewięciu paniczyków (których od razu poznał jako smoki w ludzkiej postaci) rzuciło się łapczywie na jedzenie, Wenchang nagle przewrócił kocioł, przykrywając nim wszystkie smoki! Zanim zdołały się wydostać, usiadł na denku, przygniatając je na wieki. Z czasem ten żelazny, odwrócony do góry dnem kocioł z uwięzionymi smokami zmienił się w bujną, zieloną górę - tak właśnie powstała Góra Złotego Dzwonu, która po dziś dzień przygniata jiao. Na pamiątkę tego wydarzenia wdzięczni mieszkańcy wznieśli na szczycie Świątynię Wenchanga, w której oddają cześć chroniącemu ich bóstwu. Odtąd w każde święto Podwójnej Dwójki tysiące ludzi wspinają się na górę, by modlić się o pomyślność. 
Legenda o Wenchangu pokonującym smoki należy do najważniejszych podań ludowych w Huize. W 2005 roku została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego Qujingu. Nie dziwię się! Fantastycznie łączy chińskie tradycje z lokalnym krajobrazem i lokalnym przysmakiem. 
Poza zabytkową świątynią i mocno zniszczonymi qingowskimi stelami, mamy na naszej górze i nowszy element. W 2017 roku ówczesny opat świątyni Wenchanga, Zhang Zongyuan, wpadł na pomysł, żeby wspinaczkę po schodach uprzyjemnić lekturą. Przez następne dwa lata osiemdziesięciu jeden kaligrafów z Chin i Azji Południowo-Wschodniej pisało tekst Księgi Drogi i Cnoty - ponieważ księga ta ma 81 rozdziałów, łatwo domyślić się, że każdy przepisał w swoim własnym kaligraficznym stylu jeden rozdział. Napisy zostały wyrzeźbione na kamiennych stelach, a te rozmieszczono wzdłuż głównej ścieżki prowadzącej na szczyt. W 2020 roku wydano nawet specjalny album kaligraficzny dokumentujący to przedsięwzięcie. 
Kiedy już dotrzemy na szczyt, do świątyni Wenchanga, możemy przejść się między kilkoma zabudowaniami świątynnymi - pawilonem Kuixinga, sceną, korytarzami, pagodami...
Oto nasze stele z Księgą Drogi i Cnoty.
Widok na Huize faktycznie niezły; podejrzewam, że o zmierzchu może być jeszcze piękniej...
Była to bardzo miła wycieczka; nie jestem wprawdzie fanką chińskiego chodzenia po górach po schodach, ale stele i piękne widoki sprawiły, że nie narzekaliśmy zanadto. Już nie mówiąc o tym, że można poprosić Wenchanga o pomoc w Tajfuniątkowych egzaminach!... 

*dopiero na szczycie góry, w świątyni Bóstwa Literatury, znaleźliśmy kamienną tablicę z okresu Guangxu dynastii Qing (1892), na której wypisane są wszystkie widoki. Niestety, nie zdążyliśmy ich już zobaczyć. Może następnym razem? 
**w innej wersji legendy to sam Wenchang posłał akurat Kuixinga w teren, a ten miał zdać potem relację, co tam słychać na ziemi - no i akurat trafił na knujące jiao.

2026-11-13

Opera Nuo

Z wielkim zainteresowaniem zagłębiłam się w temat nuoizmu, który wypłynął przy okazji miecza z monet, spotykanego w rytuałach taoistycznych i nuoistycznych. W angielskiej wikipedii można poczytać zarówno na temat samej religii, jak i teatru nuo, który może być częścią ceremonii religijnych. Czytałam z zainteresowaniem tym większym, że nigdy dotąd nie spotkałam się w Yunnanie ze świątyniami czy też ołtarzami nuoistycznymi ani z tego typu przedstawieniami:
   
Na początku filmu rozlega się głos: 见傩者,百病消,傩舞起,鸿运盛 Ten, kto ujrzy Nuo, nie będzie chorować; gdy taniec Nuo się zaczyna, wielkie szczęście rozkwita. Teatr Nuo, wywodzący się z okresu dynastii Shang i Zhou, zwany również „teatrem duchów", jest najstarszym rodzajem chińskiego tańca w maskach ku czci bóstw, służącym odpędzaniu zarazy i unikaniu epidemii oraz sprawiania radości bóstwom. A ja nie miałam o nim pojęcia... 
A jednak istnieje ponoć w Yunnanie kilka odmian nuoizmu i nawet jedna bardzo znana wersja teatralna! Tancerze teatru Nuo w Chuxiongu tańczą niemal nadzy, pomalowani w gepardzie cętki, przez cały występ nie wydając z siebie głosu. Tradycyjnie grupa "lampartów" tańczyła po domach i straganach, odpędzając złe siły dla wszystkich mieszkańców. Jednak same rytuały nuoistyczne mogą się odbywać również w nienuoistycznych przestrzeniach rytualnych (zarówno taoistycznych, jak i buddyjskich) w wielu miejscach od Zhaotongu aż po okolice Dali. 
Cel na przyszłość: zapoznać się z nuoizmem w Yunnanie. Póki życia, póty nauki.

2026-11-11

sportsmenka

W zeszłym tygodniu wzięłam udział w pierwszym etapie uniwersyteckiego turnieju badmintonowego;
grałam żeński debel, a ponieważ wygrałyśmy (21:3, 21:1), w najbliższy piątek będziemy walczyć dalej. Dałam wyraz swej radości na WeChacie, w związku z czym przed chwilą zadzwoniła do mnie Ona. Fantastyczna kobitka, lubi podróżować, ma otwartą głowę, do wszystkiego podchodzi nader entuzjastycznie. Wcześniejsza emerytura już tuż tuż, żona rozchwytywanego prawnika, więc na brak funduszy też nie narzeka. A jednak ma jedną bolączkę - i właśnie z nią do mnie dryndnęła. 
Widziałam, że właśnie macie uczelniany turniej badmintonowy. Wszystkie wydziały biorą udział, tak? Więc słuchaj: czy wśród kobiet z wydziału sportowego nie ma czasem jakiejś młodszej, ładnej, niezamężnej dziewczyny? Tylko wiesz, minimum 170 cm wzrostu, bo mój syn ma metr dziewięćdziesiąt. A, tak, miał dziewczynę, faktycznie, przecież ją nawet poznałaś! Już byli po słowie, rodziny też się poznały, dyskutowaliśmy już nawet wysokość posagu i wiana, ale sprawa się rypła. Wyobraź sobie, że pewnego dnia poprosili mojego męża o pomoc prawną. Że niby jesteśmy już prawie rodziną i że wolą poprosić o pomoc jego niż wtajemniczać kogoś obcego. No i czy ty wiesz, z czym w ogóle do niego przyszli? Chcieli rozwodu! Tak, rodzice narzeczonej! Już wtedy postawiliśmy uszy na baczność, ale im dalej, tym gorzej. Okazało się, że rozwodzą się dlatego, że ojciec dziewczyny nie tylko miał kochankę-utrzymankę, ale jeszcze bękarta, którego zamierzał uznać, a w ogóle to od lat go utrzymywał w sekrecie przed żoną! Niesamowite bagno. No i w związku z tym nie mogliśmy się zgodzić na to, żeby się pobrali. Niedaleko pada jabłko od jabłoni, każdy to wie. Skoro tatuś prezentuje taki pion moralny, nie można było ryzykować, że córunia okaże się taka sama. Znasz nas przecież, jesteśmy porządną rodziną. Jeszcze rozwód byłby do przełknięcia, ale taki groch z kapustą?... Nie ma się co pchać w związek z takimi ludźmi. Przecież nigdy nie jest to tylko związek między młodymi - rodziny też powinny wyznawać te same wartości. Ich wartości ewidentnie są zachwiane. No i ze sobą zerwali. I właśnie dlatego dzwonię. Myślę, że wykładowczyni uniwersytecka mogłaby być odpowiednią partią dla mojego syna. Uniwersytet Yunnański to najlepszy uniwerek w Yunnanie, na pewno byle kogo tam nie zatrudniają. Zresztą - mam do ciebie zaufanie. Wiesz, jakiej dziewczyny trzeba mojemu chłopakowi. I tak sobie właśnie pomyślałam - on nie lubi wychudzonych, szczapowatych laleczek, tylko wysportowane, wysokie dziewczyny z kawałkiem ciała i zdrowym trybem życia. I oczywiście właściwymi wartościami. Może w trakcie tych waszych zawodów mogłabyś się rozejrzeć? A może mogłabyś po prostu wziąć mojego syna na te zawody jako twojego gościa i przy okazji doping? Zawody nie są otwarte dla publiczności? Szkoda... Nic to, po prostu się rozejrzyj. No ja wiem, że nie znasz dziewczyn z wydziału sportowego, ale może akurat się zdarzy okazja? Poza tym w grę wchodzą i inne wydziały, pod warunkiem, że dziewczyna będzie ładna, dobrze zbudowana i wysportowana. Przecież muszą też mieć jakieś wspólne zainteresowania, mój syn nie znosi tych panienek, które boją się spocić i wolą całymi dniami poprawiać makijaż. Wiesz... w grę wchodziłaby też dziewczyna taka jak ty. Nietutejsza, rozumiesz. My naprawdę jesteśmy otwarci - ale pod warunkiem, że jej rodzina byłaby normalna. Ludzie tacy jak my, bez wielkich afer, rozwodów, kłótni i bękartów. Nie znasz nikogo w odpowiednim wieku? No trudno. A w Polsce? Może jakaś córka czy siostrzenica którejś z twoich przyjaciółek? Nie jestem wprawdzie jeszcze tak zdesperowana, żeby koniecznie musieć importować żonę dla syna, ale po prostu miej na uwadze i się tam przyjrzyj, dobrze? Tak, tak, młody jest jeszcze i ma czas, ale rozejrzeć się zawsze warto. No to powodzenia na turnieju - i miej oczy szeroko otwarte.

PS. Jej syn ma 25 lat... 

2026-11-09

Monetomiecz 金钱剑

Miecz z monet to coś, z czym najłatwiej spotkać się w chińskim fantasy xianxia, jest bowiem bronią do chwytania duchów i walki z demonami. To narzędzie magiczne używane w chińskim taoizmie oraz nuoizmie najczęściej jest ręcznie plecione z miedzianych monet połączonych czerwonymi nićmi. Służy głównie do chwytania duchów i walki z demonami, ale też odpędzania złej energii i odstraszania nieczystych sił - czasem wiesza się go w tym celu nad drzwiami. 
Nie tylko materiał jest ściśle określony; jak to w magii bywa, również moment wykonania miecza powinien być mądrze dobrany. Świetne jest w tym celu Święto Smoczych Łodzi czyli Podwójna Piątka, która od zawsze była związana z demonami, truciznami i wszelakim plugawstwem, które należy zwalczyć. Oczywiście najlepiej zrobić miecz w samo południe. Inne dobre daty to któryś z ośmiu kluczowych terminów słonecznych (początek wiosny, przesilenie wiosenne, początek lata etc.). No i oczywiście dni trzech yuanów (czyli w Święto Latarni, Święto Duchów oraz urodziny Ministra Wody). A także w roku konia w miesiącu konia w dniu konia o godzinie konia; w roku małpy w miesiącu małpy w dniu małpy o godzinie małpy oraz w roku koguta w miesiącu koguta w dniu koguta o godzinie koguta. Uff! Sporo tych dat, jeśli się dobrze przyjrzeć. To dobrze, bo przecież taki miecz jest bardzo potrzebny! 
Ściśle określona jest również liczba ogniw: korpus miecza zazwyczaj wykonywany jest ze stu ośmiu miedzianych monet, choć istnieją też warianty o specjalnym przeznaczeniu, jak miecz siedmiu gwiazd złożony z dwudziestu jeden monet, a także miecze o 36 lub 49 ogniwach. Nie jest również obojętne, jakie monety zostaną użyte. Najlepiej wybrać monety z okresów potęgi państwa, by symbolizowały pomyślność. Z tego względu każdy miecz może mieć kompletnie inną wartość kolekcjonerską. Nie można również tradycyjnych monet zastąpić innymi; muszą być te okrągłe z zewnątrz z kwadratową dziurką - symbolizują one bowiem trzy moce: niebo, ziemię i człowieka. 
Jednak tak wykonany miecz sam w sobie jest zaledwie ładnym cackiem. Moc duchową czy też funkcję magiczną otrzymuje dopiero po przeprowadzeniu przez taoistycznego kapłana na określonym poziomie duchowym (!) rytuału jiāchí 加持. 加持 jiāchí to buddyjskie sformułowanie tożsame z sanskryckim adhiṣṭhāna, oznaczające błogosławieństwa lub inspiracje, które buddysta może otrzymać od buddy, bodhisattwy lub guru. Trafiwszy do potocznego języka zaczęło oznaczać niekoniecznie religijne błogosławieństwa, ale też wsparcie, wzmocnienie, zachętę. Jednak w kontekście taoizmu jiāchí nie oznacza zwykłego błogosławieństwa, lecz najczęściej przekazanie mocy religijnej/magicznej. Taoistyczny kapłan posiadający określony poziom duchowy (gōngxíng 功行) lub stopień inicjacji (shòulù 受箓) łączy za pomocą recytacji, zaklęć, mudr, wizualizacji i innych metod moc bóstw, patriarchów lub własną praktykę z przedmiotem, przestrzenią lub osobą, sprawiając, że zyskuje ona moc duchową. Oczywiście, rytuał musi odbyć się w określonym miejscu i czasie; zawiera również wiele elementów składowych - zaklęcia, specjalne kroki i różnego typu artefakty wzmagające działanie. Czyli jest to celowe napełnianie przedmiotu mocą. W przypadku naszego miecza - mocą chwytania duchów, pokonywania demonów i odpędzania nieczystych sił czy też złej energii. Trochę przypomina to ceremonię otwarcia światła, dzięki której posągi bóstw zaczynają Widzieć. 
Co dzieje się z takim mieczem po umagicznieniu? Zawiesza się go w odpowiednim miejscu. Skąd wiadomo, które jest odpowiednie? Do wyznaczenia pomyślnego miejsca używa się oczywiście kompasu geomantycznego - miecz powieszony w nieodpowiednim miejscu mógłby przynieść więcej szkody niż pożytku. Jakim cudem? Nieprzemyślane umieszczanie w domu przedmiotów w kształcie miecza powoduje, że zdrowie członków rodziny może się pogarszać i łatwo o urazy (ciekawe, co by powiedzieli na wieszaną dawniej w Polsce na ścianach broń białą...). Niektórzy mistrzowie proponują, by takiego miecza nie eksponować, a owinąć w czerwony papier bądź czerwoną tkaninę i umieścić np. w piwnicy. Czerwień zablokuje ewentualne niekorzystne pole energetyczne, które mogłoby emanować ze starych monet. Nawet jeśli nie owiniemy całego w czerwień, warto do miecza dodać czerwone elementy, tak jak zrobiono tutaj:
Powyższe eksponaty pochodzą z muzeum w Huize; łatwo mi sobie wyobrazić, że skoro działała tu mennica, to i tego typu artefaktów stworzono tu sporo...

2026-11-07

nietypowe misieny

Ciekawostką Huize, ale również innych yunnańskich miasteczek, są misieny, czyli makarony ryżowe, które... nie są do końca ryżowe.
Zgodnie z opisem, mamy tu nie tylko zwykłe makarony i zwykłe misieny, ale również misieny kukurydziane, tatarczane i ziemniaczane. 
Zacznijmy od kukurydzianych. Popularne nie tylko w Yunnanie, ale również w Guizhou i Syczuanie, różnią się od zwykłych misienów dodatkiem mąki kukurydzianej albo kukurydzianego grysiku i samym procesem tworzenia. Jedno jest niezmienne: gotowy produkt jest już makaronem niesurowym, który wystarczy wsadzić do wrzątku lub po prostu od razu spożyć na zimno. Oczywiście od tradycyjnych misienów różni się barwą, większą sprężystością i słodyczą, a także większą zawartością błonnika, luteiny i innych składników odżywczych. Ma również niższą zawartość kaloryczną i niższy indeks glikemiczny. 
Drugi rodzaj to typowo yunnańskie misieny z dodatkiem gryki tatarki. Popularne są zwłaszcza w Zhaotongu i Tengchongu. Od zwykłych misienów różnią się nie tylko konsystencją - trudniej je rozgotować - ale również bogactwem błonnika, niskim indeksem glikemicznym i "zimnem" (zgodnie z zasadami chińskiej medycyny) oraz... gorzkim smakiem, który wszakże niektórych Yunnańczyków wcale nie odstrasza (mnie odstrasza. Nie znoszę smaku tatarki). Często występują w formie półsurowej, pakowane próżniowo. 
Ostatnie na liście są misieny z mąką ziemniaczaną. Internet nic o nich nie wie, próbując mi wmówić, że chodzi o misieny podane z kartoflami babci. Nie, tu znów chodzi o misieny, do których na etapie tworzenia dodano mąkę ziemniaczaną. One są bodaj najmniej zdrową opcją.
Z żadnymi z nich nigdy nie spotkałam się w Kunmingu. Kunmińczycy są pod tym względem tradycjonalistami: lubią misieny z samego ryżu, w dodatku obstając przy grubych misienach zamiast cienkich niteczek lubianych w południowym Yunnanie. Och, chętnie powitałabym w Kunmingu śniadaniarnie z szerszym wyborem klusek, jednak nie sądzę, by dały radę konkurować z tradycyjnymi. Kunmińczycy są pod tym względem za mało elastyczni...
Ciekawostka: zwróćcie uwagę, że w opisie misienów występują dialektalne nazwy produktów spożywczych. Zamiast ogólnochińskiego 玉米 yùmǐ czyli kukurydzy będącej dosłownie "nefrytowym ryżem", mamy 包谷 bāogǔ - owinięte zboże. Zamiast ogólnochińskich 土豆 tǔdòu ziemniaków będących ziemną fasolą (choć na Tajwanie byłyby fistaszkami), mamy 洋芋 yángyù, czyli dosłownie zamorskie taro.  

2026-11-05

江南会馆 Dom Spotkań Jiangnańczyków w Huize

Na następny na liście Dom Spotkań w Huize ostrzyłam sobie zęby i oczy mi się świeciły: przecież jiangnańske budowle, a przede wszystkim ogrody, cieszą się wielką sławą! Jiangnańskie czyli z regionu geograficzno-kulturowego Jiangnan we wschodnich Chinach, obejmującego tereny na południe od dolnego biegu Jangcy, ze szczególnym uwzględnieniem jej delty. Najważniejsze miasta regionu to Szanghaj, Hangzhou i Suzhou - a ich architektura i ogrody to absolutne majstersztyki. 
Wiedziałam wprawdzie, że z przepysznego, ogromnego Domu Spotkań wybudowanego w latach 1723-1735 niewiele zostało, ale mnie cieszą nawet drobiazgi. No a tu przeczytałam, że przetrwały Pawilon Lüzu 吕祖阁 i kaplica Guanyin, nazywana poetycko Pawilonem Białej Szaty - czczona tu wersja Guanyin odziana jest właśnie w białą szatę. 
Budowę rozpoczęli (a później kontynuowali rozbudowę obiektu) rzemieślnicy i pracownicy miejscowej mennicy, przede wszystkim najważniejsi z nich - majstrowie piecowi 炉头匠. Początkowo Dom Spotkań był ogromny i obejmował wiele budynków. Jeśli się zastanawiacie, po co kilku majstrom tak wielki obiekt, służę: w szczytowym okresie (czyli za Qingów, gdy Huize było drugą co do wielkości mennicą w kraju) w tutejszej mennicy zatrudniano ponad 1500 majstrów i rzemieślników. 
Niestety, w latach '70 XX wieku uznano, że warto przez środek kompleksu poprowadzić ulicę, a to, co stanie jej na drodze - zniszczyć. Zmieciono z powierzchni ziemi Pawilon Doumu, kompleks świątynny dla Zhuge Lianga i inne zespoły - wystarczy pomyśleć, że pierwotnie łączna powierzchnia obiektu sięgała powyżej dwóch hektarów - w porównaniu do 3000 metrów, które ocalały. Zresztą, nawet te nieliczne obiekty, które istnieją do dziś, bardzo ucierpiały. A przecież istniał tu ogród, o którym mawiano, że jest piękniejszy niż jiangnańskie oryginały! 
Dobrze, że przetrwała nietypowa kaplica Guanyin, maleńka, uznawana za jeden z pięciu skarbów architektury Huize w dawnych czasach... I szkoda, że akurat w trakcie naszej wizyty była zamknięta na głucho. Nie lepiej poszło nam z drugim zachowanym obiektem, czyli pawilonem Lüzu - miejscem, w którym rzemieślnicy czcili Lü Dongbina - tego Nieśmiertelnego, który patronował rzemieślnikom związanym z metalurgią i kuźnictwem (zgodnie z legendą potrafił zamieniać kamienie w złoto). Brama była otwarta, więc próbowałam wejść, ale wnętrze zastawiono szczelnie rusztowaniami, bo akurat trwał remont, więc sala główna również była niedostępna. 
Pozostało mi tylko wyobrażać sobie, że dawniej było to ważne miejsce spotkań lokalnej bohemy. Pewnie szukali łatwego zarobku u niemożebnie zamożnych przedstawicieli cechu złotników i metalurgów - ci byli tu częstymi gośćmi, bo modlili się do Lü Dongbina o pomyślność w interesach. Ba, trzynastego dnia czwartego miesiąca księżycowego odbywał się tu Jarmark Lüzu - właśnie po to, by uprosić Lü Dongbina o łaskawość. 
Szkoda, że tym razem musieliśmy odpuścić sobie zwiedzanie. Mam nadzieję, że następnym razem bardziej się nam poszczęści. No i - że to będzie prawdziwa renowacja, a nie wyburzenie i postawienie od nowa...

2026-11-03

Moneta z okresu Jiajing 嘉靖通宝

W centrum Huize, dosłownie parę minut od starówki, znajduje się parkoplac. To znaczy teoretycznie park, ale zielone są tylko obrzeża, a środek to plac, ozdobiony wielgachną rzeźbą przedstawiającą... monetę.
Powód jest prosty: nazywane czasem Krainą Monet (钱王之乡) Huize swego czasu dostarczało cesarstwu nawet 60% monet! Odlewane tu na potęgę monety wyglądały właśnie tak: okrągłe z kwadratową dziurką, najbardziej chińskie z monet. Od czasów tangowskich zwały się "obiegowym skarbem" 通宝 i były powszechnym środkiem płatniczym. Pierwszy człon nazwy brały od cesarza, za którego panowania je odlewano. Standardowe monety Jiajing tongbao będące w obiegu miały zaledwie ok. 25 mm średnicy i ważyły niespełna 4 gramy. Tę statuę postawiono jednakże nie na pamiątkę wszystkich odlanych tu monet, a dlatego, że to replika słynnej Monety-z-okresu-Jiajing 嘉靖通宝 (czyli powstałej za Mingów, w latach 1522-1566), gigantycznej (średnica 58 cm, waga 41,5 kg), odlanej na pamiątkę "otwarcia pieca" czyli rozpoczęcia produkcji monet przez mennicę prefektury Dongchuan (obecnie Huize). 
Nasz pomnik jest trzydziestodziewięciokrotnie powiększoną repliką tej słynnej monety, przechowywanej w lokalnym muzeum.  
Pamiętacie na pewno, że Huize słynęło z miedzi, której wydobycie i wytop rozpoczęto na tych terenach już około 3200 lat temu. Za Mingów i Qingów kultura miedziana Huize osiągnęła szczyt. Roczna produkcja wynosiła nawet osiem tysięcy ton! Z czego niecała połowa była rocznie transportowana do stolicy. Ówcześnie w Huize wydobywano 64% krajowej produkcji miedzi; połowa miedzianych monet w rękach Chińczyków pochodziła właśnie stąd. 
Nasz pomnik ma wysokość ponad 20 metrów i waży ponad 7 ton, co ponoć czyni go największą rzeźbą miedzianej monety na świecie. Przez kwadratowy otwór w środku monety przechodzi 120-metrowy Tęczowy Most, którym można przejść na szczęście. 
W 2025 roku podczas Tygodnia Kultury Huize zorganizowano ceremonię otwarcia pieca w mennicy Baoyun. Rzemieślnicy odtworzyli mingowski proces odlewania monet wraz z ręcznym rzeźbieniem form, topieniem miedzi i odlewaniem, tworząc repliki monet Jiajing tongbao. Dziś nie tylko w centrum Huize znajduje się jedna wielka rzeźba; wiele miejsc i ornamentów przypomina o monetowym dziedzictwie, w tym wieka studzienek ściekowych czy słupy latarniane:

2026-11-01

回收蜡烛 skup świec

Z okazji Wszystkich Świętych mam dla Was wpis o świecach - zwłaszcza, że zniczami by tu też nie pogardzono.

W Huize po raz pierwszy zetknęłam się z takim typem działalności gospodarczej:
To nie ekologiczny sklep z ręcznie robionymi świecami z odzysku, a maleńki punkt skupu surowców wtórnych i jednocześnie pośrednik między ludźmi, którzy mają wypalone świece, a fabrykami, które odzyskują surowiec i tworzą nowe świece. Nie znajdziemy tu nowych świec na półkach, tylko pozużywany wosk, odkupywany głównie od fabryk, ale również hoteli czy... świątyń. Skupują resztki parafiny, nieudane produkty, stare świece, sortują je według typów, składu, koloru, a potem odsprzedają je z zyskiem do zakładów przetwórczych. 
Spotkałam się już z rozmaitymi skupami: książki, makulatura, szkło, plastik, metal, elektronika, a nawet tak popularne w Chinach skupy alkoholu, papierosów i chińskich ziół mnie już nie dziwią. Pierwszy jednak raz spotkałam się ze skupem starych świec! Oczywiście, znajdował się przy kompleksie świątynnym. 
Przy okazji dwa idiomy świecowe: 
  • 風中燭,瓦上霜 [风中烛,瓦上霜] fēngzhōngzhú, wǎshàngshuāng - życie ludzkie jest kruche; wszystko, co piękne jest przemija. Dosł. świeca na wietrze, szron na dachówkach. 
  • 蠟燭不點不亮 [蜡烛不点不亮] làzhúbùdiǎnbùliàng - leniuch, co sam z siebie nic nie zrobi. Dosł. jak świecy nie zapalisz, to nie będzie świecić.