Do boju!

Och, jak się cieszę, że Lu Xun, najważniejszy chiński pisarz, został w końcu przetłumaczony na polski! Kilka jego opowiadań czytałam po chińsku (jedno wchodziło nawet w skład mojego podręcznika do nauki chińskiego), jednak chciałam poznać ich smak po polsku.

To nie była uczta duchowa. Albo raczej: była czasem, przy kolejnym trafnym spostrzeżeniu, które niestety nie zestarzało się do dziś: o kołtuństwie, przesądach, kumoterstwie... Ale jednak - literatura zaangażowana ma jedną zasadniczą wadę: pokazuje tylko te brzydkie strony. Najtrudniej jest zawsze widzieć rzeczywistość taką, jaka jest, kiedy się w niej tkwi, ze wszystkimi bolączkami, ale też okruchami dobra. Świat u Lu Xuna jest brzydki, kłamliwy i pełen wad, bo stwierdził on, że ma obowiązek moralny dotykać tego, co boli i mówić głośno o tym, co wszyscy ukrywają. To było ważne sto lat temu i jest ważne dziś, ale - och! jak bardzo chciałabym przeczytać obserwacje Lu Xuna dotyczące piękna, dobra i empatii! Jeśli faktycznie widział świat dokładnie takim, jaki opisywał, to bardzo mi go żal - bo widział tylko wady. Kiedyś też uważałam, że najważniejsze jest pokazywanie brzydkiej i bolesnej prawdy; dziś wiem, że bodaj trudniejsze jest dostrzeganie nudnego i bezbarwnego dobra. Tak trudno czasem je znajdować wokół siebie czy nawet w sobie...

Nie żałuję lektury, broń buddo! Mogę się nie zgadzać z Lu Xunem, mogę patrzeć nań pobłażliwie za nienawiść do chińskiej medycyny, ale nie ulega wątpliwości, że warto czytać rzeczy, które bolą. Tylko - warto je również przetykać lekturami, które pokażą inną, łaskawszą perspektywę.

PS. Kong Yiji <3

Kanton 廣州

Kolejne wyjątki z Frencha: 

The piles of houses, the swarming river, and docks, instantly gave me a sense of tremendous and baffling energy. Canton was at once, and always will be, too stupendous and too indefinite to be sheathed in words. 

* 

The southern Chinese liked to say that "everything new originates in Canton." That was perhaps not as true in 1924 as it had been previously. Shanghai had emerged to eclipse Canton as the China coast's major trading center and entrepôt port. Still, it was a bustling commercial town, a population of two million in the city and many millions more in the surrounding hinterland. Though it had teeming slums and working-class districts that merged housing with light industry and craftsmen, Canton was in some districts a very wealthy city, by far the wealthiest in southern China. This was thanks in part to the fact that Canton and the surrounding Kwangtung Province was still, as it had for a long time, providing the bulk of immigrants to the Americas (North and South) and throughout Southeast Asia. These migrants sent back ideas and inventions as well as remittance money. They built villas and mansions, and their families opened businesses on the funds remitted. Sun Yat-sen had hatched revolutionary plots and spread modern ideas of republicanism from Canton, and of course, it had become home to his Southern Government after 1911 in opposition to the Northern Government in Peking that was beset by warlord infighting and would-be emperors. By 1925, Canton was well advanced by Chinese urban standards. It had begun to pave its streets, had built an electric tramway system, opened the massive North Railway Station, and eagerly adopted the motorcar, the airplane, and the department store. [...] The city was a center for medicine and modern hospitals and had several highly regarded universities. 

Mieliśmy szczęście mieszkać w dzielnicy Liwan czyli w Zatoce Liczi. To dzielnica świetnie pokazująca architekturę Kantonu doby Republiki. Szczególną uwagę warto zwrócić na historyczne budynki promenady Górnej-i-Dolnej-Dziewiątki Shangxiajiu 上下九 i okolic z ich cudnymi Tong lau 唐樓 czyli budynkami w stylu chińskim.

oczywiście na każdym rogu ziółka sprzedawane pod nazwą "chłodzącej herbaty", wg mnie absolutnie nieakceptowalne smakowo, ale - jak widać - w regionie bardzo popularne

tradycyjne kantońskie zabezpieczenie przeciwwłamaniowe: drzwi były dawniej całą noc otwarte, żeby złapać trochę chłodnej bryzy; wejście było zastawione grubaśnymi drewnianymi prętami

uliczki tak wąskie, że skuter musi nawracać na trzy razy

Zakochałam się w Kantonie. Świetne żarcie, cudny vibe, mili ludzie. Już miałam namawiać ZB na przeprowadzkę, gdy wtem... stanęliśmy w korku i utknęliśmy w nim na dwie godziny. Innymi słowy: nie, jednak nie chciałabym mieszkać w naprawdę dużym mieście. Kanton to obecnie metropolia prawie dwudziestomilionowa, a jeśli liczyć z Deltą Rzeki Perłowej (z którą jest znakomicie skomunikowany), jest jeszcze gorzej. I ci wszyscy ludzie cały czas są w ruchu. Brrr. U nich na co dzień jest tak, jak w Kunmingu z okazji Chińskiego Nowego Roku. Wolę nie myśleć, jak jest u nich z okazji Nowego Roku... 

Tak sobie myślę: niezwykły zaiste przypadek sprawił, że najpierw usłyszałam mandaryński i to w jego miękkiej, tajwańskiej formie. A co gdybym najpierw usłyszała kantoński? Czy wybrałabym Kanton do studiowania tego cudnego języka? Czy teraz pisałabym o tych wąskich brukowanych uliczkach, piosenkach Andy'ego Lau i owocach morza na milion sposobów? Czy pijałabym chłodzące herbatki? Czy nadal nie potrafiłabym sprostać żadnemu daniu z chilli? No i najważniejsze: jak potoczyłoby się moje życie, gdybym nie poznała ZB? Czy w kantojęzycznym świecie istniałaby możliwość spotkania kogoś równie dobrze do mnie pasującego? 

Tak, wiem, gdybanie do niczego nie prowadzi. A jednak lubię sobie przypomnieć, że choć wiele zawdzięczam własnej pracowitości i własnemu pomyślunkowi, to jednak przypadek otworzył przede mną wiele ścieżek, a ja całe szczęście wykazałam się wystarczającą odwagą i spostrzegawczością, by je zauważyć i wybrać. 

Ale do Kantonu na pewno będę wracać. Jeszcze tyle tam do odkrycia!

Shamian 沙面

Zupełnym przypadkiem tuż po skończeniu lektury opisującej chińskie przygody Wallis Simpson mieliśmy okazję wybrać się do Kantonu, a ZB, zdający sobie sprawę z moich inklinacji, zarezerwował dla nas hotel naprzeciwko Piaszczystej Powierzchni 沙面. 

Shamian, dawniej po angielsku romanizowana Shameen zgodnie z kantońską wymową znaków, była kiedyś położoną nad Rzeką Perłową piaszczystą łachą wielkości 30 hektarów. W latach 1859-1943 była podzielona na dwie koncesje: francuską i brytyjską, a dziś pozostaje pamiątką po kolonialnej przeszłości Kantonu. Kolonialnej zabudowy nie wyburzono; wyspa składa się więc głównie z historycznej zabudowy i alej ocienionych starymi drzewami. Obecnie znajdują się tu przede wszystkim hotele, restauracje, kawiarnie i sklepy z pamiątkami, wśród których dumnie prezentuje się... polski konsulat. Jest to zapewne najpiękniej położony polski konsulat na świecie. 

W czasach przedkolonialnych była ważnym portem handlu międzynarodowego; już wówczas mieszkali i prowadzili tu biznesy liczni obcokrajowcy. Wtedy była jeszcze półwyspem; dopiero Francuzi na spółkę z Anglikami wykopali kanał, który zmienił ją w wyspę będącą strategicznym punktem w trakcie wojen opiumowych, a także bezpiecznym schronieniem dla obcokrajowców w niespokojnych latach końca cesarstwa i Republiki. Mosty prowadzące na wyspę zawsze były świetnie strzeżone, a także zamykane na noc; w wyjątkowo niebezpiecznych czasach (jak właśnie w trakcie pobytu Wallis) nikt nie mógł bez oficjalnych rozkazów ani pójść do miasta, ani wejść na wyspę. Oto, co pisze o wyspie French, posiłkując się naocznymi relacjami ówczesnych podróżników: 

When the early foreign China traders returned to Canton after the First Opium War (1839-1842), they found their factories and residences burned down. Under the unequal postwar Treaty of Nanking (Nanjing) between the defeated Qing dynasty and Great Britain, Shameen was forcibly ceded as a place of foreign residence, a so-called treaty port. In reality, it was little more than a sandy mud flat separated from the western suburbs of Canton by a narrow canal. Indeed, Shameen literally means "sandy surface." Occupied by the foreign traders and new consulates, Shameen soon developed. Wooden piles were driven into the river and filled with sand. On these foundations was constructed an embankment of solid granite, which eventually developed into the island's recreation ground with a few streets laid out surrounding it. Tiny Shameen became Canton's only defendable foreign enclave. If times were calm, it was quite a pleasant location of tree-lined shady streets. But when riots and strikes in Canton confined foreigners to the island, it could feel claustrophobic. One-third of the island was controlled by the French and two-thirds by the British. The concessions were really only two main thoroughfares with a half dozen narrower cross streets. There were two pedestrian bridges to the mainland - the English Bridge, and the French Bridge - as well as some open land for a soccer field, which ran down to a sampan landing stage, several tennis courts, and a public recreation park with spreading trees for shade and benches between bright flowerbeds. Shameen's streets were planted with banyan trees to provide shade for the island's residents as they made their way from the small consulates to the customs house, a couple of banks, a police station, and a post office. A number of decent-size merchant residences had been built, often in the Italianate style, with deep, shady verandas. There were some lodging houses for the mostly single foreign men who worked for the local hongs [...]. 

Shameen was car-free and the preserve of pedestrians, rickshaws, bicycles, and the occasional donkey-drawn cart. There had been tense times. In September 1883, a demonstration against a European customs officer suspected of killing a local Chinese man had descended into a full-blown anti-foreign riot. The few foreign troops guarding Shameen proved inadequate against the crowd, who began burning foreign residences. In a few hours, the rioters destroyed one-third of Shameen's private houses. Since then, the foreign powers had beefed up their military presence with regular naval visits as well as a police force made up of British coppers, French flics, and Sikh constables recruited from India. By 1924, at least in shape and form, Shameen hadn't really changed since the Reverend B.C. Henry of the American Presbyterian Church mission in China had visited around 1886 and seen the newly rebuilt structures on the island after the troubles of a few years before: 

Formerly a mere sandbank in the stream, it has been surrounded by a strong wall, and elevated above the reach of the highest tides, and shut off from the native town by a canal spanned by two bridges. Elliptical in shape, and evergreen in its grass and foliage, it presents a perfect ideal of retirement and comfort. Park Avenue runs through the centre from east to west, shaded by rows of noble banyans. The bund [raised waterfront] on the riverside is the favourite promenade, being open to the south, whence it receives the full benefit of the refreshing south-east monsoon through the summer. The consulates, each with its ensign floating, the church with its bell and spire, the merchant houses, spacious, comfortable, and richly furnished, the flower-gardens, tennis-lawns, and shady walks combine their varied interests and charms.

Shameen appeared a natural haven in the midst of this cacophonous, dynamic metropolis [Canton]. Hervey had visited in 1924 during a period when the situation was somewhat calmer. 

From the wharf ... I was rickshawed violently over the bridge and upon Shameen, an island southeast of the old and new cities, where the Europeans live. There I found myself in another world, a pleasant if somewhat conventional sphere of brick houses, sidewalks, and lush camphor-trees and banyans that cast a green dusk. The quiet of Shameen, after the confusion of the riverfront, gave me an opportunity to recover my equilibrium, and by the time I reached the hotel I was in the mood for exploration. 

Just a few weeks later, Wallis arrived by the same route and checked into the same hotel - the island's only one - as Hervey, the Victoria.

mapa Shamian

Nieprawdopodobnie się cieszę, że miałam okazję tam pojechać i nacieszyć się tym miejscem tuż po poznaniu go w lekturze. Tak właśnie powinno się podróżować!