Moneta z okresu Jiajing 嘉靖通宝

W centrum Huize, dosłownie parę minut od starówki, znajduje się parkoplac. To znaczy teoretycznie park, ale zielone są tylko obrzeża, a środek to plac, ozdobiony wielgachną rzeźbą przedstawiającą... monetę.

Powód jest prosty: nazywane czasem Krainą Monet (钱王之乡) Huize swego czasu dostarczało cesarstwu nawet 60% monet! Odlewane tu na potęgę monety wyglądały właśnie tak: okrągłe z kwadratową dziurką, najbardziej chińskie z monet. Od czasów tangowskich zwały się "obiegowym skarbem" 通宝 i były powszechnym środkiem płatniczym. Pierwszy człon nazwy brały od cesarza, za którego panowania je odlewano. Standardowe monety Jiajing tongbao będące w obiegu miały zaledwie ok. 25 mm średnicy i ważyły niespełna 4 gramy. Tę statuę postawiono jednakże nie na pamiątkę wszystkich odlanych tu monet, a dlatego, że to replika słynnej Monety-z-okresu-Jiajing 嘉靖通宝 (czyli powstałej za Mingów, w latach 1522-1566), gigantycznej (średnica 58 cm, waga 41,5 kg), odlanej na pamiątkę "otwarcia pieca" czyli rozpoczęcia produkcji monet przez mennicę prefektury Dongchuan (obecnie Huize). 

Nasz pomnik jest trzydziestodziewięciokrotnie powiększoną repliką tej słynnej monety, przechowywanej w lokalnym muzeum.  

Pamiętacie na pewno, że Huize słynęło z miedzi, której wydobycie i wytop rozpoczęto na tych terenach już około 3200 lat temu. Za Mingów i Qingów kultura miedziana Huize osiągnęła szczyt. Roczna produkcja wynosiła nawet osiem tysięcy ton! Z czego niecała połowa była rocznie transportowana do stolicy. Ówcześnie w Huize wydobywano 64% krajowej produkcji miedzi; połowa miedzianych monet w rękach Chińczyków pochodziła właśnie stąd. 

Nasz pomnik ma wysokość ponad 20 metrów i waży ponad 7 ton, co ponoć czyni go największą rzeźbą miedzianej monety na świecie. Przez kwadratowy otwór w środku monety przechodzi 120-metrowy Tęczowy Most, którym można przejść na szczęście. 

W 2025 roku podczas Tygodnia Kultury Huize zorganizowano ceremonię otwarcia pieca w mennicy Baoyun. Rzemieślnicy odtworzyli mingowski proces odlewania monet wraz z ręcznym rzeźbieniem form, topieniem miedzi i odlewaniem, tworząc repliki monet Jiajing tongbao. Dziś nie tylko w centrum Huize znajduje się jedna wielka rzeźba; wiele miejsc i ornamentów przypomina o monetowym dziedzictwie, w tym wieka studzienek ściekowych czy słupy latarniane:

回收蜡烛 skup świec

Z okazji Wszystkich Świętych mam dla Was wpis o świecach - zwłaszcza, że zniczami by tu też nie pogardzono.

W Huize po raz pierwszy zetknęłam się z takim typem działalności gospodarczej:

To nie ekologiczny sklep z ręcznie robionymi świecami z odzysku, a maleńki punkt skupu surowców wtórnych i jednocześnie pośrednik między ludźmi, którzy mają wypalone świece, a fabrykami, które odzyskują surowiec i tworzą nowe świece. Nie znajdziemy tu nowych świec na półkach, tylko pozużywany wosk, odkupywany głównie od fabryk, ale również hoteli czy... świątyń. Skupują resztki parafiny, nieudane produkty, stare świece, sortują je według typów, składu, koloru, a potem odsprzedają je z zyskiem do zakładów przetwórczych. 

Spotkałam się już z rozmaitymi skupami: książki, makulatura, szkło, plastik, metal, elektronika, a nawet tak popularne w Chinach skupy alkoholu, papierosów i chińskich ziół mnie już nie dziwią. Pierwszy jednak raz spotkałam się ze skupem starych świec! Oczywiście, znajdował się przy kompleksie świątynnym. 

Przy okazji dwa idiomy świecowe: 

• 風中燭，瓦上霜 [风中烛，瓦上霜] fēngzhōngzhú, wǎshàngshuāng - życie ludzkie jest kruche; wszystko, co piękne jest przemija. Dosł. świeca na wietrze, szron na dachówkach. 
• 蠟燭不點不亮 [蜡烛不点不亮] làzhúbùdiǎnbùliàng - leniuch, co sam z siebie nic nie zrobi. Dosł. jak świecy nie zapalisz, to nie będzie świecić.

会泽斑铜器 Cętkowana miedź z Huize

Wspominałam, że Huize wzbogaciło się na miedzi. Głównie dlatego jednym z najważniejszych rękodzieł regionu jest cętkowana miedź z Huize. Obrabiana w całości ręcznie, charakterystycznych plamek nabywa dzięki śladowej obecności innych metali (głównie złota, srebra i ołowiu). Sprzęty z niej wykonane cieszą się trwałością, nierdzewnością no i oczywiście wielką urodą. I to wszystko mimo, że po dziesięciu pokoleniach tworzenia w miedzi, po dojściu komunistów do władzy sztuka umarła i dopiero ostatnio odrodziła się w postaci braci Zhang, którzy od lat próbują odtworzyć receptury przodków. Niestety, nie istnieją żadne źródła pisane - tradycja była przekazywana ustnie i poprzez praktykę, wyłącznie w linii męskiej. Wyroby braci są piękne, jednak jakość rzemiosła nie sięga wyżyn osiągniętych wieki temu... 

Dziś w Huize są tylko trzy zakłady metaloplastyczne zajmujące się miedzią. Można w nich znaleźć naczynia i ozdoby z brązu o charakterystycznej cętkowanej powierzchni. Są one uzyskiwane w dwojaki sposób: surowe cętki są uzyskiwane z rodzimej miedzi zawierającej domieszki innych metali. Po kuciu i trawieniu powierzchi ujawniają się naturalne plamy. Z kolei wypalane cętki są uzyskiwane sztucznie z miedzi rafinowanej poprzez odpowiednie stopy i specyficzną obróbkę cieplną. W Huize podstawową ozdobą są cętki surowe, które charakteryzuje niepowtarzalność – każdy wyrób ma inny wzór plam oraz trwałość - plamy nie blakną i nie złuszczają się. Tutejsze wyroby są wyłącznie kute, nie odlewane, a w dodatku obrabiane wyłącznie ręcznie. 

Mająca ponad trzystuletnią historię cętkowana miedź z Huize w 2008 roku została wpisana na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin. Po dziś dzień tworzy się naczynia rytualne, przedmioty ozdobne, biżuterię oraz pamiątki. Wielką popularnością cieszą się na przykład miedziane czajniki, na temat właściwości których stworzono całe elaboraty. Ponoć zmiękczają wodę i poprawiają jej smak, mają działanie antybakteryjne - warto wlać wodę do miedzianego naczynia na kilka godzin czy też całą noc, by zabić część bakterii. Dodatkowo oczywiście wzbogacają wodę w jony miedzi, a miedź jest wszak niezbędnym składnikiem odżywczym, wspierającym produkcję energii, metabolizm żelaza i układ odpornościowy. Należy jednak pamiętać, by nie wlewać do miedzi napojów kwaśnych lub gorących. Nadmiar miedzi jest równie groźny, jak jej niedobór.

 

Replika słynnej yunnańskiej rzeźby: an z krową i tygrysem

posążek stylizowany na sztukę dajską

Jeśli komuś się nie chce pielgrzymować do pagody Boga Literatury, to dla wygody może sobie jedną postawić choćby na biurku.

Tykwa - naczynie do przechowywania szczęścia

nasze cudne yunnańskie pawie

Ku mojemu wielkiemu rozczarowaniu ZB stwierdził, że nie ma potrzeby zaopatrzać naszego domu w miedziane cudeńka. Ech. Może kiedyś, w przyszłości?...