Internet jest przerażający i cudowny zarazem. Ledwo zaczęłam szukać informacji na temat yunnańskiego nuoizmu, youtube mi wyświetlił ceremonię, którą można podeń podciągnąć.
Rytuał/ceremonia/przedstawienie duangong choć w nazwie nie mają z nuoizmem nic wspólnego, jednak de facto jest to jedna z jego lokalnych wersji, przefiltrowana przez tutejszą specyfikę. Duangong to, zgodnie z tytułem, kapłan, szaman, egzorcysta i uzdrowiciel zarazem. Sam termin wywodzi się jeszcze z czasów tangowskich, kiedy oznaczał... cenzora cenzorów, czyli najważniejszego spośród nich - był regularnym tytułem urzędniczym. Trudno dociec, dlaczego wybrano akurat ten tytuł dla szamanów - może z racji wysokiej pozycji?
Podczas ceremonii jest kluczową postacią; to on odpędza złe duchy i zapewnia pomyślność zarówno duchową, jak i materialną lokalnej społeczności.
Poniższa ceremonia została nagrana w Zhaotongu, w północno-wschodniej części Yunnanu, na styku z Guizhou i Sichuanem. Ze względu na to, że region ten jest trudno dostępny i ubogi, na tle reszty Yunnanu wydaje się cokolwiek zacofany. Jednocześnie jednak właśnie ta izolacja i "zacofanie" pozwoliły na przetrwanie form artystycznych i rytuałów, które w innych częściach prowicji już dawno wyrugowano. Badacze twierdzą, że ceremonie nuoistyczne przywędrowały tu wraz z Chińczykami z Jiangxi, Hunanu i Hubei już za wczesnych Mingów (czyli plus minus 600 lat temu). Wsiąkły i nabrały lokalnego kolorytu; po dziś dzień lokalna ludność dochowuje im wiary, podczas gdy w wielu innych miejscach wierzenia te dawno zanikły - systematycznie wyniszczane jako zabobony, rzadko traktowane jak ważna część kultury.
Jak wiemy z poprzedniego filmu, rytuały i ceremonie nuoistyczne oraz przedstawienia zazwyczaj obfitują w piękne maski i stroje; tu najwyraźniej treść była ważniejsza od formy - trudno się zresztą dziwić. Zwróćcie uwagę na datę; to było w pierwszych miesiącach pandemii. Jestem sobie w stanie wyobrazić, że nie mogli dotrzeć do swoich masek czy strojów, ale uważali, że boska pomoc byłaby przydatna...
Tak samo, jak w przypadku nuoizmu, mamy zakałapućkanie terminologiczne. Kiedy jest jeszcze rytuał, a kiedy już tylko teatr? Ceremonia z udziałem duangonga zawsze nazywa się xi 戏 - teatrem, jednak wobec braków scenograficzno-rekwizytowych ośmielę się twierdzić, że tu aspekt magiczny i religijny zdecydowanie bierze górę. Cóż, jeśli to może pomóc w zachowaniu rytuału pod przykrywką sztuki ludowej - nie zważajmy na nazwę. Może właśnie dzięki temu "teatr duangong" znalazł się na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego Yunnanu. Po dziś dzień zachowało się około 200 rękopiśmiennych scenariuszy teatru duangong; działa około 60 trup teatralnych skupiających ponad pół tysiąca wykonawców.
Pełna ceremonia zazwyczaj dzieli się na "kulturalną" 文坛, obejmującą recytacje, zaklęcia i śpiewy, oraz "wojskową" z walkami i cząstkami bardziej przypominającymi teatr. Czasem części ceremonii trącą cyrkiem i akrobacjami - chodzenie po ostrzach noży czy połykanie ognia na pewno wzbudzały wielkie zainteresowanie publiczności. Taki synkretyzm znów budzi wątpliwości: gdzie kończy się religia, gdzie zaczyna się sztuka? Ale właściwie - niby dlaczego sztuka nie mogłaby być najlepszą formą komunikacji z bóstwami? Przecież kto śpiewa, modli się podwójnie. Więc może kapłan-szaman-egzorcysta-uzdrowiciel-aktor?...


