Podstawowe chińskie zwierzęta VIII - koń 馬

Zgodnie z moją blogową świecką tradycją, nadejście Roku Konia uczczę pokazując Wam końskie znaki. Zacznijmy od tego, że Rok Konia możemy zapisać jako 馬年 [马年] mǎnián - Rok Konia, ale również 午馬 [午马] wǔmǎ - widzimy, że znak konia jest powiązany z południem (porą dnia) - pamiętamy wszyscy, że tradycyjnie dzieliło się dzień na dwanaście tzw. Dużych Godzin i one odpowiadają zwierzętom zodiaku.

馬 [马] mǎ to koń, zarówno prawdziwy, jak i szachowy. Klasyfikatorem do niego jest 匹 pǐ, tak jak dla zebr, wielbłądów, mułów i... wilków. Ten sam znak to również nazwisko Ma*, często występujące u chińskich muzułmanów oraz skrótowa nazwa Malezji. Znak ten jest bardzo często wykorzystywany stricte fonetycznie, np. Elon Musk to po chińsku 伊隆·馬斯克 [伊隆·马斯克] Yīlóng · Mǎsīkè. W dzisiejszym wpisie pominę jednak większość słów wykorzystujących ten znak tylko fonetycznie - uczynię wyjątek dla tych, które mnie bawią. Poza tym pewnie powinnam podzielić wpis na części i publikować je co parę dni, bo okazało się, że końskich słów i idiomów jest w mandaryńskim naprawdę dużo. Jednak stwierdziłam, że wolę po prostu wrzucić od razu wszystko - dzięki temu kiedy sama będę czegoś szukać, łatwiej mi będzie to znaleźć. Przy okazji przygotowywania tego wpisu odkryłam mnóstwo nie znanych mi wcześniej cudnych idiomów bazujących na ciekawych historiach. Jeśli czas pozwoli, w ciągu roku postaram się opowiedzieć te historie, byście i Wy odkryli, jak mocno są konie zakorzenione w chińskim. Tymczasem zostawiam Was z nie takim małym słowniczkiem.

Słowa końskie: 

• 驚馬 [惊马] jīngmǎ - przestraszony koń 
• 小馬 [小马] xiǎomǎ - kucyk, źrebię. Dosł. mały koń 
• 幼馬 [幼马] yòumǎ lub 馬駒 [马驹] mǎjū - źrebię 
• 茶馬古道 [茶马古道] Chámǎgǔdào - Szlak Końsko-Herbaciany 
• 黑馬 [黑马] hēimǎ - czarny koń (dosłownie i w przenośni) 
• 兵馬 [兵马] bīngmǎ - siły zbrojne. Dosł. żołnierze i konie 
• 千里馬 [千里马] qiānlǐmǎ - wspaniały rumak. Dosł. koń tysiąca mil 
• 馬車 [马车] mǎchē - kareta, powóz. Dosł. pojazd konny 
• 三駕馬車 [三驾马车] sānjiàmǎchē - trojka 
• 天馬 [天马] tiānmǎ - niebiański koń; fergańskie konie, a także Pegaz. 
• 上馬 [上马] shàngmǎ - dosiąść konia 
• 下馬 [下马] xiàmǎ - zsiąść z konia; porzucić projekt 
• 駿馬 [骏马] jùnmǎ - rumak 
• 驛馬 [驿马] yìmǎ - koń pocztowy 
• 寶馬 [宝马] bǎomǎ - drogocenny koń, ale również BMW 
• 種馬 [种马] zhǒngmǎ - ogier rozpłodowy 
• 兒馬 [儿马] érmǎ - ogier 
• 野馬 [野马] yěmǎ - dziki koń 
• 馬力 [马力] mǎlì - moc w koniach mechanicznych. Dosł. końska siła 
• 馬前卒 [马前卒] mǎqiánzú - pachołek. Dosł. służący przed koniem 
• 拒馬 [拒马] jùmǎ - kozły hiszpańskie. Dosł. odpierać konie 
• 馬尾 [马尾] mǎwěi - koński ogon (dosłowny, jako fryzura i "wąsy" u różnych roślin) 
• 戎馬 [戎马] róngmǎ - koń bojowy, ale również siły zbrojne 
• 戰馬 [战马] zhànmǎ - rumak bojowy 
• 征馬 [征马] zhēngmǎ - wytrzymały koń, koń kawaleryjski 
• 汗馬 [汗马] hànmǎ - forsować konia; koń bojowy. Dosł. spocony koń 
• 套馬桿 [套马杆] tàomǎgǎn - lasso na kiju. Dosł. kij do łapania koni 
• 馬竿 [马竿] mǎgān - lasso na kiju; laska dla niewidomych 
• 馬廄 [马厩] mǎjiù lub 馬圈 [马圈] mǎjuàn - stajnia 
• 馬房 [马房] mǎfáng - stajnia. Dosł. koński dom 
• 良馬 [良马] liángmǎ - dobry koń 
• 兵馬俑 [兵马俑] bīngmǎyǒng - Armia Terakotowa 
• 馬伕 [马夫] mǎfū - koniuszy, stajenny 
• 奔馬 [奔马] bēnmǎ - (szybki jak) galopujący koń 
• 賽馬場 [赛马场] sàimǎchǎng - hipodrom 
• 套馬 [套马] tàomǎ - złapać konia, np. na lasso 
• 馬蹄形 [马蹄形] mǎtíxíng - w kształcie podkowy  
• 牛馬 [牛马] niúmǎ - wół roboczy, zwierzę juczne, popychadło. Dosł. woły i konie 
• 賽馬 [赛马] sàimǎ - wyścigi konne 
• 馬具 [马具] mǎjù - uprząż. Dosł. końskie przyrządy 
• 駑馬 [驽马] númǎ - szkapa 
• 馬賊 [马贼] mǎzéi - koniokrad; bandyci dosiadający koni 
• 馬鞍 [马鞍] mǎ'ān - siodło 
• 勒馬 [勒马] lèmǎ - prowadzić konia przy pomocy cugli  
• 落馬 [落马] luòmǎ - spaść z konia, ale też doznać niepowodzenia, zostać zwolnionym, ponieść porażkę itd. 
• 跑馬廳 [跑马厅] pǎomǎtīng - tor wyścigów konnych 
• 馬屁 [马屁] mǎpì - koński zad; pochlebstwo, podlizywanie się 
• 馴馬 [驯马] xùnmǎ - ujeździć/ujarzmić konia; wytrenowany koń pod siodło 
• 馴馬人 [驯马人] xùnmǎrén - kawalkator, berajter
• 馬蹄 [马蹄] mǎtí - końskie kopyto, podkowa, ponikło słodkie 
• 公馬 [公马] gōngmǎ lub 雄馬 [雄马] xióngmǎ - koń płci męskiej, ogier 
• 拍馬 [拍马] pāimǎ - popędzać konia klepnięciem w zad; zachęcać kogoś do czegoś; pochlebiać komuś 
• 牧馬人 [牧马人] mùmǎrén - pastuch koni. 
• 馬背 [马背] mǎbèi - koński grzbiet; ozdobny szczyt w tradycyjnej architekturze chińskiej 
• 騎馬 [骑马] qímǎ - jeździć konno 
• 跑馬 [跑马] pǎomǎ - wyścig konny; cwałować lub galopować; polucje 
• 車馬 [车马] chēmǎ - pojazdy i konie 
• 馬靴 [马靴] mǎxuē - oficerki, buty jeździeckie. Dosł. końskie kozaki 
• 馬鐙 [马镫] mǎdèng - strzemię 
• 馬銜 [马衔] mǎxián - wędzidło 
• 策馬 [策马] cèmǎ - popędzać konia batem 
• 踢馬刺 [踢马刺] tīmǎcì lub po prostu 馬刺 [马刺] mǎcì - ostrogi 
• 騍馬 [骒马] kèmǎ lub 牸馬 [牸马] zìmǎ - klacz 
• 軍馬 [军马] jūnmǎ - koń kawaleryjski; oddziały zbrojne 
• 馬幫 [马帮] mǎbāng - karawana konna 
• 馬球 [马球] mǎqiú - polo. Dosł. konna piłka 
• 馬隊 [马队] mǎduì - kawaleria, karawana 
• 馬槍 [马枪] mǎqiāng - lanca; karabinek 
• 馬蹄鐵 [马蹄铁] mǎtítiě - podkowa. Dosł. żelazo na końskie kopyto 
• 騾馬 [骡马] luómǎ - zwierzę juczne. Dosł. muły i konie 
• 墜馬 [坠马] zhuìmǎ - spaść z konia 
• 躍馬 [跃马] yuèmǎ - galopować, popędzać konia 
• 馬奶酒 [马奶酒] mǎnǎijiǔ - kumys. Dosł. alkohol na końskim mleku 
• 馬槽 [马槽] mǎcáo - żłób 
• 馬術 [马术] mǎshù - jeździectwo. Dosł. końska sztuka 
• 馬鞭 [马鞭] mǎbiān - bat 
• 馬上比武 [马上比武] mǎshàngbǐwǔ - walka konna na kopie, turniej. Dosł. porównywać sztukę wojenną na koniach 
• 馬群 [马群] mǎqún - tabun koni 
• 馱馬 [驮马] tuómǎ - juczny koń 
• 馬店 [马店] mǎdiàn - karczma (zajazd ze stajnią) 
• 走馬 [走马] zǒumǎ - jeździć konno. Dosł. chodzić konia 

Inne zwierzęta i rośliny zawierające znak konia i wyrazy pokrewne: 

• 人馬 [人马] rénmǎ - centaur, ale też ludzie i konie, oddział wojska, grupa ludzi. Dosł. człowiek koń 
• 半人馬 [半人马] bànrénmǎ - centaur. Dosł. pół człowiek koń 
• 河馬 [河马] hémǎ hipopotam. Dosł. rzeczny koń 
• 灶馬 [灶马] zàomǎ - śpieszki (owady podobne do świerszczy). Dosł. kuchenne konie 
• 海馬 [海马] hǎimǎ - konik morski 
• 海馬體 [海马体] hǎimǎtǐ - hipokamp. Dosł. ciało konika morskiego 
• 角馬 [角马] jiǎomǎ - gnu. Dosł. rogaty koń 
• 斑馬 [斑马] bānmǎ - zebra. Dosł. paskowany koń. 
• 斑馬線 [斑马线] bānmǎxiàn - zebra (na jezdni) 
• 斑馬魚 [斑马鱼] bānmǎyú - danio pręgowany. Dosł. zebroryba 
• 馬蹄蟹 [马蹄蟹] mǎtíxiè - skrzypłocz. Dosł. krab końska podkowa
• 水馬 [水马] shuǐmǎ - bariery wypełnione wodą, ale również Each-uisge - wodny koń ze szkockiego folkloru a także owady z rodziny nartnikowatych. 
• 馬尾松 [马尾松] mǎwěisōng - sosna Massona. Dosł. sosna z końskim ogonem 
• 馬蹄 [马蹄] mǎtí - końskie kopyto, podkowa, ponikło słodkie 
• 馬蘭花 [马兰花] mǎlánhuā - kosaciec (irys) strzechowaty. Dosł. końska orchidea 
• 馬齒莧 [马齿苋] mǎchǐxiàn - portulaka. Dosł. szarłat końskie zęby 
• 馬騾 [马骡] mǎluó - muł 
• 馬蜂 [马蜂] mǎfēng - szerszeń. Dosł. końska pszczoła 
• 馬纓丹 [马缨丹] mǎyīngdān - lantana. Dosł. cynober koński frędzel 
• 馬鮫魚 [马鲛鱼] mǎjiāoyú - makrele, zwłaszcza makrela hiszpańska. Dosł. koński rekin 
• 馬雞 [马鸡] mǎjī - uszaki (rodzaj bażantów). Dosł. końska kura 
• 馬鹿 [马鹿] mǎlù - jeleń szlachetny; idiota (z japońskiego baka) 
• 馬纓花 [马缨花] mǎyīnghuā - albicja jedwabista. Dosł. kwiat koński frędzel 
• 薊馬 [蓟马] jìmǎ - wciornastki. Dosł. ostropestowe konie 
• 馬勃菌 [马勃菌] mǎbójùn - purchawka. Dosł. grzyb końskiej erekcji 
• 馬利筋 [马利筋] mǎlìjīn - trojeść antylska 
• 馬蹄蓮 [马蹄莲] mǎtílián - kalia etiopska. Dosł. lotos jak końskie kopyto 
• 駱馬 [骆马] luòmǎ - lama. Dosł. wielbłądokoń 
• 馬陸 [马陆] mǎlù - dwuparce. Dosł. końska ziemia 
• 馬熊 [马熊] mǎxióng - niedźwiedź błękitny. Dosł. koński niedźwiedź 

Słowa niekońskie: 

• 馬上 [马上] mǎshàng - zaraz. Dosł. na końskim grzbiecie 
• 立馬 [立马] lìmǎ - natychmiast. Dosł. postawić konia na baczność 
• 馬路 [马路] mǎlù - droga (na tyle szeroka, że mieszczą się konie) 
• 馬路牙子 [马路牙子] mǎlùyázi - krawężnik. Dosł. drogowe zęby 
• 木馬計 [木马计] mùmǎjì - fortel z koniem trojańskim. Dosł. fortel drewniany koń 
• 馬腳 [马脚] mǎjiǎo - coś, co chcemy ukryć. Dosł. końska stopa 
• 馬桶 [马桶] mǎtǒng - muszla klozetowa. Dosł. końskie wiadro 
• 馬桶拔子 [马桶拔子] mǎtǒngbázi lub 
• 馬桶搋子 [马桶搋子] mǎtǒngchuāizi - przepychacz sanitarny 
• 馬桶刷 [马桶刷] mǎtǒngshuā - szczotka klozetowa 
• 馬鈴薯 [马铃薯] mǎlíngshǔ - formalna nazwa kartofla 
• 馬表 [马表] mǎbiǎo - stoper. Dosł. koński zegarek 
• 草泥馬 [草泥马] cǎonímǎ - koń trawiasto-błotny, czyli łagodna wersja mocnego przekleństwa 
• 回馬槍 [回马枪] huímǎqiāng - nagłe pchnięcie, niespodziewany atak. Dosł. uderzenie zawracającego konia 
• 馬糞紙 [马粪纸] mǎfènzhǐ - tektura wykonana ze słomy. Dosł. papier z końskiego łajna 
• 馬頭琴 [马头琴] mǎtóuqín - morin khuur 
• 一字馬 [一字马] yīzìmǎ - potoczna nazwa szpagatu 
• 白馬股 [白马股] báimǎgǔ - akcje wysokiej jakości i niskiego ryzyka. Dosł. akcje biały koń 
• 馬燈 [马灯] mǎdēng - przenośna lampa naftowa. Dosł. końska lampa 
• 馬尾 [马尾] mǎwěi - koński ogon (dosłowny, jako fryzura i "wąsy" u różnych roślin) 
• 雙馬尾 [双马尾] shuāngmǎwěi - dwa kucyki (fryzura) 
• 黑馬 [黑马] hēimǎ - czarny koń (dosłownie i w przenośni - jako nieoczekiwany zwycięzca) 
• 木馬病毒 [木马病毒] mùmǎbìngdú - trojan (wirus komputerowy). Dosł. wirus drewniany koń 
• 馬虎 [马虎] mǎhu - nieostrożny, gapowaty, niechlujny, niedbały. Dosł. koń-tygrys 
• 害馬 [害马] hàimǎ - czarna owca. Dosł. szkodliwy koń 
• 馬步 [马步] mǎbù - pozycja konia (w sztukach walki) 
• 電馬兒 [电马儿] diànmǎr - skuter elektryczny. Dosł. elektryczny koń 
• 洗馬 [洗马] xiǎnmǎ - herold książęcy 
• 下馬 [下马] xiàmǎ - zsiąść z konia; porzucić projekt 
• 竹馬 [竹马] zhúmǎ - koń z patyka. Dosł. bambusowy koń 
• 白馬王子 [白马王子] báimǎwángzǐ - książę na białym koniu 
• 出馬 [出马] chūmǎ - stanąć do wyborów (jako kandydat), stanąć w szranki; wyruszyć na wojnę. Dosł. wyprawić konie 
• 馬口鐵 [马口铁] mǎkǒutiě - blacha ocynkowana. Dosł. żelazo koński pysk 
• 馬戲 [马戏] mǎxì - cyrk. Dosł. koński teatr 
• 木馬 [木马] mùmǎ - drewniany koń, koń na biegunach, trojan 
• 旋轉木馬 [旋转木马] xuánzhuǎnmùmǎ - karuzela. Dosł. obracające się drewniane konie 
• 風馬旗 [风马旗] fēngmǎqí - tybetańskie flagi modlitewne. Dosł. flagi wietrznych koni 
• 馬尿 [马尿] mǎniào - kiepski alkohol, zwłaszcza piwo. Dosł. końskie szczyny 
• 馬仔 [马仔] mǎzǎi - henchman (prawa ręka czarnego charakteru), członek gangu. Dosł. młody koń 
• 馬眼 [马眼] mǎyǎn - ujście cewki moczowej 
• 馬竿 [马竿] mǎgān - lasso na kiju; laska dla niewidomych 
• 作馬 [作马] zuòmǎ - stołek do piłowania drewna 
• 水馬 [水马] shuǐmǎ - bariery wypełnione wodą, ale również Each-uisge - wodny koń ze szkockiego folkloru a także owady z rodziny nartnikowatych. 
• 飛馬 [飞马] fēimǎ - w pełnym galopie. Dosł. latający koń 
• 鞍馬 [鞍马] ānmǎ - koń (w gimnastyce) 
• 跳馬 [跳马] tiàomǎ - skok przez konia 
• 馬趴 [马趴] mǎpā - upaść twarzą na ziemię. Dosł. leżeć jak koń 
• 馬子 [马子] mǎzi - bandyta; żeton; nocnik; laska, dziunia 
• 把馬子 [把马子] bǎmǎzi - poderwać dziewczynę. 
• 馬甲 [马甲] mǎjiǎ - gorset, kamizelka, końska zbroja, pacynka (fałszywe konto internetowe) 
• 馬甲線 [马甲线] mǎjiǎxiàn - kaloryfer (ładnie umięśniony brzuch). Dosł. linia kamizelki 
• 馬褂 [马褂] mǎguà - mandżurska kurtka magua 
• 落馬 [落马] luòmǎ - spaść z konia, ale też doznać niepowodzenia, zostać zwolnionym, ponieść porażkę itd. 
• 馬屁 [马屁] mǎpì - koński zad; pochlebstwo, podlizywanie się 
• 馬屁精 [马屁精] mǎpìjīng - pochlebca, wazeliniarz. Dosł. duch końskiego zadu. 
• 拍馬屁 [拍马屁] pāimǎpì - podlizywać się, przypochlebiać. Dosł. klepać koński zad 
• 拍馬 [拍马] pāimǎ - popędzać konia klepnięciem w zad; zachęcać kogoś do czegoś; pochlebiać komuś 
• 馬刀 [马刀] mǎdāo - szabla. Dosł. koński nóż 
• 馬勺 [马勺] mǎsháo - drewniana chochla. Dosł. końska łyżka 
• 馬背 [马背] mǎbèi - koński grzbiet; ozdobny szczyt w tradycyjnej architekturze chińskiej 
• 跑馬 [跑马] pǎomǎ - wyścig konny; cwałować lub galopować; polucje 
• 馬上風 [马上风] mǎshàngfēng - śmierć w trakcie stosunku. Dosł. wiatr na koniu 
• 馬大哈 [马大哈] mǎdàhā - osoba niedbała, roztrzepana. Skrót od 馬馬虎虎、大大咧咧、嘻嘻哈哈 [马马虎虎、大大咧咧、嘻嘻哈哈] 
• 馬鹿 [马鹿] mǎlù - jeleń szlachetny; idiota (z japońskiego baka) 
• 鐵馬 [铁马] tiěmǎ - kawaleria, metalowe przenośne barierki, ale też żartobliwie na rower (na Tajwanie) lub motocykl (w Hongkongu). Są to również metalowe dzwonki wieszane u powały. Dosł. żelazny koń 
• 馬紮 [马扎] mǎzhá - składany stołek z materiałowym siedzeniem, bez oparcia 
• 駙馬 [驸马] fùmǎ - zięć cesarza 
• 掛馬 [挂马] guàmǎ - infekcja trojanem. Dosł. powiesić konia 
• 馬騮 [马骝] mǎliú - małpeczka (pieszczotliwie do dzieci). Dosł. koń-gniadosz 
• 馬褡子 [马褡子] mǎdāzi - sakwa, torba przysiodłowa 

Idiomy: 

• 聲色犬馬 [声色犬马] shēngsèquǎnmǎ - wino, kobiety i śpiew. Dosł. muzyka, seks, psy i konie (pewnie chodzi o polowanie). 
• 做牛做馬 [做牛做马] zuòniúzuòmǎ lub 當牛作馬 [当牛作马] dāngniúzuòmǎ - pracować jak byk lub koń - [zbyt] ciężko pracować, zwłaszcza dla kogoś 
• 一馬當先 [一马当先] yīmǎdāngxiān - wychodzić na prowadzenie, obejmować przywództwo 
• 人喊馬嘶 [人喊马嘶] rénhǎnmǎsī - gwar, wrzawa, tumult. Dosł. krzyczący ludzie, rżące konie 
• 騎驢找馬 [骑驴找马] qílǘzhǎomǎ lub 騎馬找馬 [骑马找马] qímǎzhǎomǎ - trwać w niechcianej pracy, związku itp. i jednocześnie rozglądać się za czymś lepszym. Dosł. szukać konia jadąc na ośle/koniu. 
• 馬革裹屍 [马革裹尸] mǎgéguǒshī - oddać życie na polu bitwy. Dosł. zostać pogrzebanym w końskiej skórze 
• 萬馬奔騰 [万马奔腾] wànmǎbēnténg - cała naprzód, pełną parą. Dosł. Galop dziesięciu tysięcy koni. 
• 露馬腳 [露马脚] lòumǎjiǎo - wygadać się, zdradzić się, zdemaskować. Dosł. pokazać końskie kopyto 
• 君子一言，駟馬難追 [君子一言，驷马难追] jūnzǐyīyán, sìmǎnánzhuī - dane słowo jest święte. Dosł. słowa człowieka szlachetnego i w cztery konie nie dogonisz 
• 一言既出，駟馬難追 [一言既出，驷马难追] yīyánjìchū, sìmǎnánzhuī - obietnic należy dotrzymywać. Dosł. jak się coś powie, to nawet kwadrygą trudno dogonić 
• 兵強馬壯 [兵强马壮] bīngqiángmǎzhuàng - solidna, potężna armia. Dosł. silni żołnierze i potężne konie 
• 千軍萬馬 [千军万马] qiānjūnwànmǎ - wspaniała armia, pokaz siły. Dosł. tysiąc żołnierzy dziesięć tysięcy koni 
• 兵馬未動，糧草先行 [兵马未动，粮草先行] bīngmǎwèidòng, liángcǎoxiānxíng - najpierw logistyka, potem manewry. Dosł. zanim ruszą wojska, idzie aprowizacja 
• 捅馬蜂窩 [捅马蜂窝] tǒngmǎfēngwō - rozpętać burzę, wejść na pole minowe, włożyć kij w mrowisko. Dosł. trącić gniazdo szerszeni [końskich pszczół]
• 快馬加鞭 [快马加鞭] kuàimǎjiābiān - jechać co koń wyskoczy. Dosł. szybki koń i bat 
• 塞翁失馬 [塞翁失马] sàiwēngshīmǎ - nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło. Dosł. staruszek spod granicy stracił konia 
• 開足馬力 [开足马力] kāizúmǎlì bądź 加足馬力 [加足马力] jiāzúmǎlì - dać z siebie wszystko, ruszyć pełną parą, ruszyć z kopyta, pracować z całych sił. Dosł. zacząć/dodać wystarczająco końskiej siły 
• 一馬平川 [一马平川] yīmǎpíngchuān - ogromna równina. Dosł. płaska ziemia, którą można przegalopować na przełaj 
• 兵荒馬亂 [兵荒马乱] bīnghuāngmǎluàn - w stanie kompletnego chaosu; zniszczony wojną 
• 青梅竹馬 [青梅竹马] qīngméizhúmǎ - para, która dorastała razem. Dosł. zielone morele i konik na kiju 
• 放一馬 [放一马] fàngyīmǎ - pozwolić, by komuś coś uszło na sucho. Dosł. puścić konia 
• 馬馬虎虎 [马马虎虎] mǎmahūhū - nieuważny, jako-tako, mniej więcej. Dosł. koń-koń-tygrys-tygrys 
• 懸崖勒馬 [悬崖勒马] xuányálèmǎ - powstrzymać się w ostatniej chwili, zawrócić znad krawędzi przepaści. Dosł. ściągnąć cugle przed przepaścią. 
• 人高馬大 [人高马大] réngāomǎdà - wysoki i silny (jak koń) 
• 身高馬大 [身高马大] shēngāomǎdà - wysoki, potężny. Dosł. ciało wysokie i wielkie jak koń 
• 高頭大馬 [高头大马] gāotóudàmǎ - wysoki, dobrze zbudowany koń; wysoka, dobrze zbudowana osoba 
• 天馬行空 [天马行空] tiānmǎxíngkōng - o kaligrafii, piśmie i malarstwie lub stylu: odważnie i z wyobraźnią. Dosł. niebiańskie konie galopują w przestrzeni 
• 招兵買馬 [招兵买马] zhāobīngmǎimǎ - zatrudniać nowe osoby; tworzyć armię. Dosł. rekrutować żołnierzy i kupować konie. 
• 放馬過來 [放马过来] fàngmǎguòlái - dawaj! pokaż, na co cię stać! Dosł. puść konie. 
• 車水馬龍 [车水马龙] chēshuǐmǎlóng - ruchliwe ulice. Dosł. stumień pojazdów i koni 
• 汗馬功勞 [汗马功劳] hànmǎgōngláo - wyczyny wojenne, a przenośnie heroiczny wysiłek. Dosł. wysiłki spoconego konia 
• 田忌賽馬 [田忌赛马] Tián Jì sàimǎ - przegrać bitwę, by wygrać wojnę. Dosł. wyścigi konne Tian Ji 
• 人有失手，馬有失蹄 [人有失手，马有失蹄] rényǒushīshǒu, mǎyǒushītí - błądzić jest rzeczą ludzką, nie ma ludzi nieomylnych. Dosł. ludzie popełniają błędy, konie się potykają 
• 脫韁之馬 [脱缰之马] tuōjiāngzhīmǎ - wymknąć się spod kontroli. Dosł. koń, który zrzucił cugle 
• 脫韁野馬 [脱缰野马] tuōjiāngyěmǎ - coś dzikiego, nieokiełznanego. Dosł. dziki koń, który nie daje się okiełznać 
• 馬到成功 [马到成功] mǎdàochénggōng - odnieść natychmiastowy sukces. Dosł. konno do sukcesu 
• 下馬威 [下马威] xiàmǎwēi - początkowy pokaz siły, rozpoczęcie rządów od pokazania surowości. Dosł. pokazać siłę tuż po zejściu z konia 
• 中箭落馬 [中箭落马] zhòngjiànluòmǎ - mocno oberwać, napotkać poważne trudności. Dosł. dostać strzałę i spaść z konia 
• 路遙知馬力，日久見人心 [路遥知马力，日久见人心] lùyáozhīmǎlì, rìjiǔjiànrénxīn - daleka droga ujawnia siłę konia, czas pokazuje człowiecze serce 
• 千里馬常有，而伯樂不常有 [千里马常有，而伯乐不常有] qiānlǐmǎchángyǒu, 'ér Bó Lè bùchángyǒu - talentów jest wiele, ale nie każdy potrafi je dostrzec i wykorzystać. Dosł. dobrych koni wiele, ale Bo Le (znawca koni) się rzadko zdarzają 
• 好馬不吃回頭草 [好马不吃回头草] hǎomǎbùchīhuítóucǎo - czas zamknąć ten rozdział. Dosł. dobry koń nie wraca się paść na obskubaną łąkę. 
• 放馬後炮 [放马后炮] fàngmǎhòupào bądź 馬後炮 [马后炮] mǎhòupào - po ptokach; niepożyteczna bądź spóźniona uwaga bądź czynność. Dosł. ruszenie armaty po koniu (w chińskich szachach) 
• 一馬勺壞一鍋 [一马勺坏一锅] yīmǎsháohuàiyīguō - czarna owca; jedno złe jabłko psuje całą bec [zkę. D]osł. jedna chochla zepsuje cały garnek 
• 人困馬乏 [人困马乏] rénkùnmǎfá - wykończony. Dosł. ludzie śpiący, konie zmęczone 
• 原班人馬 [原班人马] yuánbānrénmǎ - oryginalna obsada, pierwotna drużyna. Dosł. oryginalni ludzie i konie 
• 走馬觀花 [走马观花] zǒumǎguānhuā lub 走馬看花 [走马看花] zǒumǎkànhuā - wydawać powierzchowne osądy, oceniać po pozorach. Dosł. oglądać kwiaty z końskiego grzbietu 
• 打馬虎眼 [打马虎眼] dǎmǎhuyǎn - udawać głupka, strugać wariata, obijać się. Dosł. zrobić konia z tygrysim okiem 
• 單槍匹馬 [单枪匹马] dānqiāngpǐmǎ - w pojedynkę. Dosł. jedna włócznia, jeden koń 
• 指鹿為馬 [指鹿为马] zhǐlùwéimǎ lub 
• 指鹿作馬 [指鹿作马] zhǐlùzuòmǎ - celowe wprowadzenie w błąd. Dosł. wskazywać jelenia jako konia 呼牛作馬 [呼牛作马] hūniúzuòmǎ - mieć w nosie, kto co o tobie mówi. Dosł. nazywać krową coś, co jest koniem 
• 呼牛呼馬 [呼牛呼马] hūniúhūmǎ - mieć w nosie, kto co o tobie mówi. Dosł. nazywać krową lub koniem 
• 牛年馬月 [牛年马月] niúniánmǎyuè 驢年馬月 [驴年马月] lǘniánmǎyuè lub 猴年馬月 [猴年马月] hóuniánmǎyuè - na świętego Nigdy. Dosł. w roku krowy/osła/małpy, w miesiącu konia 
• 老馬識途 [老马识途] lǎomǎshítú - nie ucz ojca dzieci robić. Dosł. stary koń zna drogę 
• 識途老馬 [识途老马] shítúlǎomǎ - w razie trudności warto zaufać osobie doświadczonej. Dosł. znający drogę stary koń 
• 蛛絲馬跡 [蛛丝马迹] zhūsīmǎjì - ślady, drobne wskazówki ujawniające sekret. Dosł. pajęcza nić i końskie ślady 
• 風馬牛不相及 [风马牛不相及] fēngmǎniúbùxiāngjí - bez znaczenia, komplenie niezwiązane ze sobą wzajemnie. Dosł. wiatr, koń, krowa wzajemnie nie związane 
• 鞍前馬後 [鞍前马后] ānqiánmǎhòu - chodzić za kimś krok w krok, być na czyjeś każde skinienie. Dosł. przed siodłem za koniem 
• 鬥雞走馬 [斗鸡走马] dòujīzǒumǎ - uprawiać hazard. Dosł. walki kogutów i wyścigi konne 
• 心猿意馬 [心猿意马] xīnyuányìmǎ - bycie kapryśnym, hiperaktywnym, niekontrolowanym i awanturniczym. Dosł. małpie serce końskie myśli 
• 馬首是瞻 [马首是瞻] mǎshǒushìzhān - ślepo podążać [za końską głową]  
• 跑馬圈地 [跑马圈地] pǎomǎquāndì - wyścig o rynek, ekspansja biznesowa. Dosł. zataczanie okręgów na ziemiach objeżdżanych konno (sposób zawłaszczania ziemi przez Mandżurów) 
• 土牛木馬 [土牛木马] tǔniúmùmǎ - coś bezwartościowego, atrapa, forma bez treści. Dosł. gliniany byk, drewniany koń. 
• 又要馬兒跑，又要馬兒不吃草 [又要马儿跑，又要马儿不吃草] yòuyàomǎrpǎo, yòuyàomǎrbùchīcǎo - nie można zjeść ciastka i mieć ciastko. Dosł. chciałbyś żeby koń biegał i żeby nie żarł trawy 
• 又要馬兒好，又要馬兒不吃草 [又要马儿好，又要马儿不吃草] yòuyàomǎrhǎo, yòuyàomǎrbùchīcǎo - to samo, tylko zamiast biegania jest dobry koń. 
• 犬馬之勞 [犬马之劳] quǎnmǎzhīláo - wierna służba. Dosł. psia lub końska służba 
• 效犬馬之勞 [效犬马之劳] xiàoquǎnmǎzhīláo - ofiarować swe skromne usługi, być na czyjeś każde zawołanie. Dosł. służyć jak pies czy koń 
• 馬齒徒增 [马齿徒增] mǎchǐtúzēng - zestarzeć się niczego nie osiągnąwszy (skromnie o sobie). Dosł. koniowi tylko zęby urosły 
• 吹牛拍馬 [吹牛拍马] chuīniúpāimǎ - uciekać się do przechwałek i pochlebstw. Dosł. dmuchać krowę, klepać konia 
• 驢唇不對馬嘴 [驴唇不对马嘴] lǘchúnbùduìmǎzuǐ - kulą w płot, nie na miejscu, absurdalnie. Dosł. wargi osła nie pasują do końskiego pyska. Również w wersji czteroznakowej: 驢脣馬嘴 [驴唇马嘴] lǘchúnmǎzuǐ oraz w lekko zmienionym 牛頭不對馬嘴 [牛头不对马嘴] niútóubùduìmǎzuǐ - krowi łeb nie pasuje do końskich ust. 
• 老馬嘶風 [老马嘶风] lǎomǎsīfēng - stary, ale jary. Dosł. stary koń rży na wietrze. 
• 死馬當活馬醫 [死马当活马医] sǐmǎdànghuómǎyī - ostatnia deska ratunku; tonący brzytwy się chwyta. Dosł. leczyć końskie truchło jak żywego konia 
• 萬馬齊喑 [万马齐喑] wànmǎqíyīn - nikt nie śmie puścić pary z ust; atmosfera politycznej opresji. Dosł. dziesięć tysięcy koni i wszystkie nieme
• 瘦死的駱駝比馬大 [瘦死的骆驼比马大] shòusǐdeluòtuobǐmǎdà - zanim gruby schudnie, to chudy umrze; nawet stratny, bogacz i tak ma lepiej niż przeciętny człowiek; osoba wykształcona może popaść w biedę, ale i tak wyrasta ponad przeciętność. Dosł. nawet śmiertelnie chudy wielbłąd jest większy od konia 
• 寶馬香車 [宝马香车] bǎomǎxiāngchē lub 香車寶馬 [香车宝马] xiāngchēbǎomǎ - bogata rodzina z ekstrawaganckim stylem życia, ostentacyjne bogactwo. Dosł. pachnące pojazdy, wspaniałe konie 
• 肥馬輕裘 [肥马轻裘] féimǎqīngqiú lub 輕裘肥馬 [轻裘肥马] qīngqiúféimǎ - opływać w luksusy. Dosł. tłuste konie, lekkie futra 
• 害群之馬 [害群之马] hàiqúnzhīmǎ - awanturnik, osoba przysparzająca kłopotów, mąciciel. Dosł. koń szkodzący stadu 
• 捨得一身剮，敢把皇帝拉下馬 [舍得一身剐，敢把皇帝拉下马] shědeyīshēnguǎ, gǎnbǎhuángdìlāxiàmǎ - do odważnych świat należy. Dosł. kto się nie boi kary tysiąca cięć, odważy się zrzucić cesarza z konia 
• 走馬到任 [走马到任] zǒumǎdàorèn，走馬赴任 [走马赴任] zǒumǎfùrèn lub 走馬上任 [走马上任] zǒumǎshàngrèn - zająć stanowisko 
• 人仰馬翻 [人仰马翻] rényǎngmǎfān - ponieść sromotną klęskę; obraz nędzy i rozpaczy; w kompletnej rozsypce; turlać się ze śmiechu. Dosł. człowiek patrzy w górę, koń przewrócony 
• 戎馬生涯 [戎马生涯] róngmǎshēngyá - doświadczenia wojenne, wojskowe życie. Dosł. koń bojowy-doświadczenia życiowe 
• 走馬章臺 [走马章台] zǒumǎzhāngtái - odwiedzać domy uciech, zadawać się z prostytutkami** 
• 紙人紙馬 [纸人纸马] zhǐrénzhǐmǎ - papierowe figurki ludzi i zwierząt używane podczas rytuałów religijnych 
• 馬失前蹄 [马失前蹄] mǎshīqiántí - nagła porażką związana ze złą oceną sytuacji lub niedbałością. Dosł. koń zgubił przednie kopyto 
• 金戈鐵馬 [金戈铁马] jīngētiěmǎ - bardzo silna armia. Dosł. złote topory z grotem, żelazne konie 
• 鉗馬銜枚 [钳马衔枚] qiánmǎxiánméi - [o maszerującej armii] w absolutnej ciszy. Dosł. z zakneblowanymi końmi 
•  鞍馬勞頓 [鞍马劳顿] ānmǎláodùn - wyczerpanie podróżą. Dosł. zmęczenie końskiego siodła 
• 單人匹馬 [单人匹马] dānrénpǐmǎ - samopas, w pojedynkę. Dosł. jeden człowiek, jeden koń 
• 非驢非馬 [非驴非马] fēilǘfēimǎ - ni pies, ni wydra. Dosł. ani osioł, ani koń 
• 龍馬精神 [龙马精神] lóngmǎjīngshén - stary, ale jary. Dosł. duch smoczego rumaka 
• 馬耳東風 [马耳东风] mǎ'ěrdōngfēng - jak grochem o ścianę. Dosł. wschodni wiatr w końskim uchu 
• 露出馬腳 [露出马脚] lùchūmǎjiǎo - pokazać swe prawdziwe oblicze. Dosł. pokazać końską stopę 
• 飛鷹走馬 [飞鹰走马] fēiyīngzǒumǎ - polować. Dosł. leci orzeł idzie koń 
• 迷離馬虎 [迷离马虎] mílímǎhu - ogłupiały, rozkojarzony. Dosł. niewyraźny koń-tygrys 
• 殺君馬者道旁兒 [杀君马者道旁儿] shājūnmǎzhědàopáng'ér - nie daj się ponieść pochlebstwom. Dosł. gapie zabili konia 
• 牛溲馬勃 [牛溲马勃] niúsōumǎbó - nie wszystko złoto, co się świeci. Dosł. babka i purchawka [pospolite składniki w tradycyjnej medycynie, które wszakże w rękach dobrego lekarza mogą stać się znakomitymi lekarstwami]. 
• 溜鬚拍馬 [溜须拍马] liūxūpāimǎ - pochlebstwem osiągać to, czego się pragnie. Dosł. gładzić wąsy, klepać konia 
• 馬鹿易形 [马鹿易形] mǎlùyìxíng - odróżniać dobro od zła. Dosł. łatwo rozróżniać konia od jelenia 
• 馬不停蹄 [马不停蹄] mǎbùtíngtí - bez wytchnienia, uporczywie. Dosł. koń nie przestaje ruszać kopytami 
• 馬尾穿豆腐，提不起來 [马尾穿豆腐，提不起来] mǎwěichuāndòufu, tíbuqǐlai - nie gadajmy o tym. Dosł. nie da się tego poruszyć, jak tofu uwiązanego do końskiego ogona 
• 人無橫財不富，馬無夜草不肥 [人无横财不富，马无夜草不肥] rénwúhèngcáibùfù, mǎwúyècǎobùféi - nikt nie osiągnie bogactwa samą uczciwą pracą, tak jak konia nie utuczysz bez nocnego karmienia 
• 三馬同槽 [三马同槽] sānmǎtóngcáo - spiskowcy pod jednym dachem. Dosł. trzy konie u jednego żłobu 
• 是騾子是馬，牽出來遛遛 [是骡子是马，牵出来遛遛] shìluózishìmǎ, qiānchūlailiùliu lub 是騾子是馬，拉出來遛遛 [是骡子是马，拉出来遛遛] shìluózishìmǎ, lāchūlailiùliu - pożyjemy, zobaczymy; wyjdzie w praniu. Dosł. żeby przekonać się, czy to muł czy koń, trzeba go wziąć na spacer. 
• 駑馬戀棧 [驽马恋栈] númǎliànzhàn - przeciętny pracownik trzyma się dobrej pozycji jak pijany płotu. Dosł. szkapa kocha swą stajnię 
• 老馬戀棧 [老马恋栈] lǎomǎliànzhàn - o starych, którzy nie chcą pójść na emeryturę ;) Stary koń kocha swą stajnię 
• 竹馬之交 [竹马之交] zhúmǎzhījiāo lub 竹馬之友 [竹马之友] zhúmǎzhīyǒu - przyjaciel z dzieciństwa. Dosł. przyjaźń od bambusowego konika 

Fonetyczne: 

• 寶馬 [宝马] bǎomǎ - BMW. Dosł. drogocenny koń 
• 抓馬 [抓马] zhuāmǎ - przesadzać, robić dramę (pożyczka właśnie z drama). Dosł. łapać konia 
• 馬克杯 [马克杯] mǎkèbēi - kubek (z ang. mug) 
• 打馬賽克 [打马赛克] dǎmǎsàikè - pikselizacja. Dosł wymozaikowanie 
• 半馬 [半马] bànmǎ - półmaraton. Dosł. pół konia (dla porównania: cały maraton to 全馬 [全马] quánmǎ czyli cały koń) 
• 荷馬 [荷马] Hémǎ - Homer. Dosł. lotosowy koń 
• 馬殺雞 [马杀鸡] mǎshājī - masaż. dosł. koń zabija kurczaka 
• 馬葫蘆 [马葫芦] mǎhúlu - właz do kanału ściekowego, od ang. manhole. Dosł. końska tykwa 

Oprócz tego mamy jeszcze znaki, w których koń jest częścią składową. Czasem wykorzystany jest fonetycznie, czasem semantycznie.

Fonetycznie: 

• 嗎 [吗] ma - partykuła pytajna, odpowiednik "czy" stawiany na końcu zdania 
• 碼 [码] mǎ - numer, symbol 
• 駡[骂] mà - oskarżać, obwiniać, krzyczeć na kogoś, wymyślać komuś 
• 瑪 [玛] mǎ - agat 
• 媽 [妈] mā - mama 
• 榪 [杩] mà, mǎ - zagłówek 
•  獁 [犸] mà, mǎ - mamut
• 螞 [蚂] mǎ, mā, mà - mrówka, pijawka (koński 马 owad 虫)  

Semantycznie: 

• 驅 [驱] qū - popędzać konia; wygonić 
• 駐 [驻] zhù - stacjonować, rezydować, zatrzymać się 
• 騎 [骑] qí, jì - jeździć konno, dosiadać 
• 駕 [驾] jià - prowadzić (pojazd), żeglować, latać 
• 騙 [骗] piàn - oszukiwać, szwindlować 
• 馮 [冯] féng, píng - galop; dzięki czemuś 
• 驗 [验] yàn - testować, egzaminować, przeprowadzać inspekcję, sprawdzać 
• 馳 [驰] chí - spieszyć się, pędzić 
• 驢 [驴] lǘ - osioł 
• 闖 [闯] chuǎng, chèn - wparzyć, wpaść, nagle wejść (jak konno w drzwi) 
• 駿 [骏] jùn - wspaniały rumak 
• 駛 [驶] shǐ - żeglować, prowadzić pojazd, pilotować; szybko 
• 驛 [驿] yì - postój pocztowy, miejsce wymiany koni na świeże 
• 驕 [骄] jiāo, xiāo - wspaniały koń; wyniosły, arogancki, rozpieszczony 
• 驟 [骤] zòu, zhòu - procedura; galop; nagły 
• 駁 [驳] bó - wielobarwny, zróżnicowany, mieszany 
• 騷 [骚] sāo, sǎo - dręczyć, przeszkadzać, nękać (jak pchła 蚤 konia 马) 
• 駭 [骇] hài - przerazić, wystraszyć, zszokować 
• 騾 [骡] luó - muł (koń, który dobrze znosi zmęczenie 累) 
• 駱 [骆] luò - biały koń z czarną grzywą (maść jelenia?); wielbłąd 
• 馭 [驭] yù - jeździć, sterować, kontrolować 
• 駒 [驹] jū - źrebię 
• 篤 [笃] dǔ - głęboki, prawdziwy, szczery 
• 騁 [骋] chěng - spieszyć się 
• 駝 [驼] tuó - wielbłąd, garbaty, nieść na plecach 
• 騏 [骐] qí - srokaty koń; świetny koń 
• 騫 [骞] qiān - unieść, trzymać wysoko; latać, szybować 
• 驥 [骥] jì - koń pełnej krwi 
• 驊 [骅] huá - świetny koń 
• 馴 [驯] xún, xùn - ujeżdżać, tresować, posłuszny 
• 馱 [驮] tuó, duò - nieść coś na plecach 
• 驍 [骁] xiāo - dzielny, odważny; świetny koń 
• 驪 [骊] lí - kary koń; para koni (piękny 丽 koń 马) 
• 驃 [骠] piào, biāo - rumak; szybki, dzielny 
• 騖 [骛] wù - galop; ścigać, biec, spieszyć się 
• 駟 [驷] sì - czwórka 四 koni 马 
• 駢 [骈] pián - zaprzęg koni; dołączyć, współdziałać 
• 驀 [蓦] mò - nagle; przeskakiwać coś, wskakiwać na coś 
• 驤 [骧] xiāng - galopować z podniesionym łbem 
• 騮 [骝] liú - słynny koń 
• 駑 [驽] nú - szkapa, stary koń; stary, słaby 
• 驁 [骜] áo, ào - dziki koń, mustang; dziki 
• 驄 [骢] cōng - biały koń o odcieniu błękitnym 
• 驂 [骖] cān - w zaprzęgu złożonym z trzech koni - te dwa, które są na zewnątrz 
• 騅 [骓] zhuī - srokacz 
• 駘 [骀] tái - stary, zmęczony koń; wykończony 
• 騶 [驺] zōu, zhòu - eskorta konna; masztalerz 
• 駙 [驸] fù - zięć cesarza 
• 駰 [骃] yīn - siwek 
• 騂 [骍] xīng - gniadosz 
•  駸 [骎] qīn - galopada, przyspieszanie 
• 驌 [骕] sù - imię słynnego konia 
• 驌驦 [骕骦] sùshuāng - wyśmienity koń 
• 驫 [骉] biāo - bieg; stado koni 
• 馹 [驲] rì - koń pocztowy, koń do wymiany 
• 騤 [骙] kuí - rumak pełen ognia, wigoru 
• 騸 [骟] shàn - wałach 
• 騌 [骔] zōng - grzywa, sierść; szczecina 
• 騭 [骘] zhì - rumak; popierać 
• 駔 [驵] zǎng, zǔ, zù - wspaniały koń, pełnokrwisty rumak 
• 驏 [骣] chǎn, zhàn - nieosiodłany koń; na oklep 
• 禡 [祃] mà - ofiara czyniona na początku kampanii wojskowej/wojny (bóg 礻 i koń) 
• 騍 [骒] kè - końska matka, klacz

Uff! Sporo tego. Niektóre z tych znaków widziałam po raz pierwszy w życiu; z niektórymi idiomami jestem za pan brat, ale z niewieloma. Chcąc się w koński temat bardziej zagłębić, w roku konia będę miała co robić!

*Inne nazwisko wykorzystujące znak konia to dwuznakowe 司馬 [司马], dosłownie oznaczającego koniuszego, czyli osobę zajmującą się 司 końmi 馬 [马], jednak de facto oznaczające Ministra Wojny w starożytnych Chinach. 

**章臺 [章台] zhāngtái - to w dawnym Chang'anie nazwa ulicy będąca synonimem dzielnicy czerwonych latarni