行不履阈 nie stój w progu

Wśród wielu zasad savoir-vivre'u w buddyjskich świątyniach jedna zwłaszcza może zaskakiwać i budzić zaciekawienie: zasada niedeptania po progach. Wchodząc do jakiejkolwiek buddyjskiej sali powinniśmy przekroczyć próg nie następując na niego. Jest to zasada tak oczywista, że nie wspomina się o niej nawet na tablicach informacyjnych, bo przecież nikomu nie przyszłoby do głowy, żeby deptać po progu. Jest to uważane za brak szacunku, złamanie etykiety, a oprócz tego niszczenie antycznej architektury (progi dawniej bywały zazwyczaj drewniane). Ta sama zasada występuje również w tajskich świątyniach, jednak w Chinach - i to mnie chyba najbardziej zafascynowało - tradycyjnie dotyczyła nie tylko progów świątynnych. Obok opieki nad zabytkami i szacunku względem Buddy mamy tu bowiem do czynienia również z tradycyjną chińską etykietą i symboliką. 

Zgodnie z etykietą konfucjańską (prosto z Analektów) nie wolno stać w wejściu ani następować na próg domostwa (立不中门，行不履阈). Następowanie na próg było uważane za aroganckie, jako, że stawiało deptacza wyżej od reszty. Myślę, że właśnie to myślenie może stać za wprowadzeniem podobnej zasady również w świątyniach, gdzie przecież pokorny wierny winien być skromny.

Jeśli zaś chodzi o stronę językową, to zacznijmy od tego, że próg zowie się po chińsku 槛 kǎn, co wymawia się identycznie jak 坎 kǎn oznaczające trudność, przeszkodę. Stąd przekroczenie progu jest widziane o wiele lepiej niż wdepnięcie weń; przekraczając bez trudu próg symbolicznie przekraczamy przeszkody zamiast w nie wpadać jak śliwka w kompot. Później zresztą Chińczykom tak mocno wszedł ten symbol do głowy, że aż do pierwotnego słowa 门槛 stworzyli oboczne 门坎, które później nawet weszło do słowników jako możliwy zapis. Co jest o tyle ciekawe, że jeśli weźmiemy samo 槛, znaczy to oczywiście nadal próg, ale jeśli rozdzielimy ten drugi zapis, samo 坎 nie będzie miało w słownikach nic wspólnego z progiem. 

Wracając do progu - nie mniej ważna jest symbolika związana z przekraczaniem progu, występująca również w Polsce. Próg oddziela moje od cudzego, bezpieczne od niebezpiecznego, bycie u siebie od bycia u obcych, zwykłe od formalnego, publiczne od prywatnego, a w świątyniach również świeckie od świętego. Przekraczanie progu dorosłości, przekraczanie progu nadziei... Polszczyzna pod tym względem niczym nie ustępuje chińszczyźnie. 

Czytając sobie o tych progach i etykiecie skłoniło mnie do jednej dodatkowej refleksji: tabliczka o niestaniu w wejściu bardzo przydałaby się rzeszom Chińczyków, którzy zasłaniają całe wyjście z windy czy metra. Ponad dwa tysiące lat temu skodyfikowano zasady współżycia społecznego; one się nie zmieniły i nadal mogłyby znaleźć zastosowanie, gdyby tylko chińskie dzieci były uczone z dawnych konfucjańskich czytanek albo chociaż przez ludzi, którzy tego nieszczęsnego Konfucjusza czytali... 

Na deser kilka smaczków progowych: 

• 踏破門檻 [踏破门槛] tāpòménkǎn - tłoczyć się pod czyimiś drzwiami. Dosł. zadeptany próg. 
• 門檻精 [门槛精] ménkǎnjīng - osoba mająca smykałkę do biznesu, przebiegła jak lis. Dosł. demon progu (osobiście bardzo mi się kojarzy z komiwojażerami). 
• 懂门槛 dǒngménkǎn - mieć swoje sposoby, triki, znać wszystkie chwyty. Dosł. rozumieć próg

Dom Spotkań Jiangxi w Huize: ten próg też należy przekroczyć :)

Huize 會澤

Mając nadzieję, że unikniemy tłumów, na następną wycieczkę wybraliśmy się hen, daleko, tam, gdzie nie dojeżdża szybka kolej. Ba, nawet zwykła kolej (czyli tzw. pociągi z zieloną skórką 绿皮火车) tam nie dociera. Można za to w trzy godzinki dojechać z Kunmingu autokarem, co jednak jest bardziej uciążliwe niż pociąg, więc te miejsca są zazwyczaj mniej oblegane przez turystów. Już nie mówiąc o tym, że nie każdy wie, po co w ogóle warto tam jechać. Ja wiedziałam. Chciałam zdążyć zobaczyć starówkę, zanim ją rozbiorą i postawią od nowa. Kiedyś bowiem miasteczko Huize 會澤 [会泽] było zamożne, tętniło życiem i wydawało na świat ważnych ludzi - to tu przyszedł na świat znany już nam Tang Jiyao. Chciałam zobaczyć, czy uda mi się jeszcze dotknąć duszy tego miejsca, zanim stanie się typową chińską atrakcją turystyczną. 

Huize jest położone w północno-wschodniej części Yunnanu, w obrębie województwa Qujińskiego. Obecnie jest niewielką mieściną - niecały milion miekszańców, ale wciąż się rozrasta, a kiedy dotrze tu szybka kolej (budowa już trwa), wszystko się tu zmieni. Tym bardziej chciałam się pospieszyć. 

Starówka mnie nie rozczarowała. Wprawdzie pełno było rusztowań i widać, że remontują na potęgę, nadal jednak można było wydeptywać ścieżki w bruku, przemykać zaułkami i natrafiać na cudeńka architektoniczne. Sporo tu tego zostało z dawnych czasów, zarówno domy mieszczan, jak i osiem (!) Domów Spotkań oraz prawdziwe rezydencje miejscowych bogaczy. O co ciekawszych zabytkach będę opowiadać osobno; teraz jednak zapraszam po prostu na spacer starówką.

Dawne domostwo Liu Yaomina, mojego kolegi po fachu i zainteresowaniach (wykładał na Uniwersytecie Yunnańskim; był sinologiem-samoukiem)

Świątynia poświęcona dwóm z trzech gwiezdnych bóstw: bogom szczęścia i kariery.

Zamknięta na głucho Fabryka Ciast. Akurat była zamknięta, a szkoda, bo po pierwsze to jedna ze starych firm, działająca od niemal 70 lat, a po drugie specjalizują się w ciasteczkach księżycowych z szynką, ciasteczkach gryczanych oraz w moich ulubionych słodyczach z fasoli mung (绿豆糕)

Suszone wątroby wieprzowe. Nawet nie wiem, czy bardziej odrzuca mnie fakt, że się suszą przy ruchliwej ulicy, czy rdza na stojaku... 

A Million Possibilities 一百萬個可能

Dzisiaj pioseneczka pop, która w zasadzie nie znajduje się w obrębie moich zainteresowań muzycznych. Wyróżnia się tylko jednym: napisała ją i zaśpiewała po chińsku nieChinka:

   

Właściwie nie wiem, jak to się stało, że dopiero po tylu latach trafiłam na Christine Welch, dziewczynę, z którą na pewno bym się dogadała. Wszystko się zgadza: pasja do chińskiego, do śpiewania, robienie miliona rzeczy naraz, czytanie poezji i przekuwanie jej we własne słowa, własną Drogę. 

Niech Ci sprzyjają gwiazdy, Christine!