Strony

▼

2026-11-21

端公 kapłan-szaman-egzorcysta-uzdrowiciel

Internet jest przerażający i cudowny zarazem. Ledwo zaczęłam szukać informacji na temat yunnańskiego nuoizmu, youtube mi wyświetlił ceremonię, którą można podeń podciągnąć. Rytuał/ceremonia/przedstawienie duangong choć w nazwie nie mają z nuoizmem nic wspólnego, jednak de facto jest to jedna z jego lokalnych wersji, przefiltrowana przez tutejszą specyfikę. Duangong to, zgodnie z tytułem, kapłan, szaman, egzorcysta i uzdrowiciel zarazem. Sam termin wywodzi się jeszcze z czasów tangowskich, kiedy oznaczał... cenzora cenzorów, czyli najważniejszego spośród nich - był regularnym tytułem urzędniczym. Trudno dociec, dlaczego wybrano akurat ten tytuł dla szamanów - może z racji wysokiej pozycji? Podczas ceremonii jest kluczową postacią; to on odpędza złe duchy i zapewnia pomyślność zarówno duchową, jak i materialną lokalnej społeczności. 
Poniższa ceremonia została nagrana w Zhaotongu, w północno-wschodniej części Yunnanu, na styku z Guizhou i Sichuanem. Ze względu na to, że region ten jest trudno dostępny i ubogi, na tle reszty Yunnanu wydaje się cokolwiek zacofany. Jednocześnie jednak właśnie ta izolacja i "zacofanie" pozwoliły na przetrwanie form artystycznych i rytuałów, które w innych częściach prowicji już dawno wyrugowano. Badacze twierdzą, że ceremonie nuoistyczne przywędrowały tu wraz z Chińczykami z Jiangxi, Hunanu i Hubei już za wczesnych Mingów (czyli plus minus 600 lat temu). Wsiąkły i nabrały lokalnego kolorytu; po dziś dzień lokalna ludność dochowuje im wiary, podczas gdy w wielu innych miejscach wierzenia te dawno zanikły - systematycznie wyniszczane jako zabobony, rzadko traktowane jak ważna część kultury. Jak wiemy z poprzedniego filmu, rytuały i ceremonie nuoistyczne oraz przedstawienia zazwyczaj obfitują w piękne maski i stroje; tu najwyraźniej treść była ważniejsza od formy - trudno się zresztą dziwić. Zwróćcie uwagę na datę; to było w pierwszych miesiącach pandemii. Jestem sobie w stanie wyobrazić, że nie mogli dotrzeć do swoich masek czy strojów, ale uważali, że boska pomoc byłaby przydatna... 
Tak samo, jak w przypadku nuoizmu, mamy zakałapućkanie terminologiczne. Kiedy jest jeszcze rytuał, a kiedy już tylko teatr? Ceremonia z udziałem duangonga zawsze nazywa się xi 戏 - teatrem, jednak wobec braków scenograficzno-rekwizytowych ośmielę się twierdzić, że tu aspekt magiczny i religijny zdecydowanie bierze górę. Cóż, jeśli to może pomóc w zachowaniu rytuału pod przykrywką sztuki ludowej - nie zważajmy na nazwę. Może właśnie dzięki temu "teatr duangong" znalazł się na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego Yunnanu. Po dziś dzień zachowało się około 200 rękopiśmiennych scenariuszy teatru duangong; działa około 60 trup teatralnych skupiających ponad pół tysiąca wykonawców.
   
Pełna ceremonia zazwyczaj dzieli się na "kulturalną" 文坛, obejmującą recytacje, zaklęcia i śpiewy, oraz "wojskową" z walkami i cząstkami bardziej przypominającymi teatr. Czasem części ceremonii trącą cyrkiem i akrobacjami - chodzenie po ostrzach noży czy połykanie ognia na pewno wzbudzały wielkie zainteresowanie publiczności. Taki synkretyzm znów budzi wątpliwości: gdzie kończy się religia, gdzie zaczyna się sztuka? Ale właściwie - niby dlaczego sztuka nie mogłaby być najlepszą formą komunikacji z bóstwami? Przecież kto śpiewa, modli się podwójnie. Więc może kapłan-szaman-egzorcysta-uzdrowiciel-aktor?...

2 komentarze:

  1. W każdej kulturze znajdziesz takie 'występy'. Turystyka=business i jak to mówią 'hajs się musi zgadzać'. To tak jakby zapytać czy występy "Mazowsza" czy "Śląska" to jeszcze sztuka ludowa czy rewia....

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Powyższe nagranie pokazuje całkowicie niekomercyjną ceremonię, która jednakowoż nazywa się "teatrem". Nie jest to pokaz dla turystów, bo wówczas ich tam nie było. To, co widzimy na filmie, raczej nie jest występem "dla naiwnych", żeby hajs się zgadzał. Ale mam nadzieję kiedyś odkryć, jak stworzono pogmatwaną terminologię dla takich ceremonii.

      Usuń

Proszę, nie anonimowo!
Ze względu na zbyt dużą ilość trolli, musiałam włączyć moderowanie komentarzy. Ukażą się więc dopiero, gdy je zaakceptuję. Proszę o cierpliwość.